Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 53

Devanagari script

गम्यतां तीर्थयात्रायां सर्वे मुक्ता मया द्विजाः । वाच्यौ मे पितरौ गत्वा तथा भार्या द्विजोत्तमाः

Transliteration

gamyatāṃ tīrthayātrāyāṃ sarve muktā mayā dvijāḥ | vācyau me pitarau gatvā tathā bhāryā dvijottamāḥ

Translation

'हे द्विजहो! तुम्ही तीर्थयात्रेला जा, मी तुम्हा सर्वांना मुक्त केले आहे. हे द्विजश्रेष्ठहो! तिथे गेल्यावर माझे माता-पिता आणि माझ्या पत्नीला माझा निरोप द्या.'

Word by Word

• गम्यताम्: let (one) proceed
• गम्यताम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), कर्मणि-प्रयोगः (passive), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; आदेशः: ‘let (it) be gone/let one proceed’

• तीर्थयात्रायाम्: on the pilgrimage
• तीर्थयात्रायाम्: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक) + यात्रा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गम्, सप्तमी-विभक्तिः (locative), एकवचनम्; तत्पुरुषः (तीर्थस्य यात्रा = pilgrimage)

• सर्वे: all
• सर्वे: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; द्विजाः इति विशेषणम्

• मुक्ताः: released/freed
• मुक्ताः: Karta-visheshana (Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: मुच् (धातु)
• Form: भूतकृदन्तः (क्त-प्रत्ययः), पुंलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; द्विजाः इति विशेषणम्

• मया: by me
• मया: Kartr (Agent in passive/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-विभक्तिः (instrumental), एकवचनम्

• द्विजाः: the brahmins
• द्विजाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्

• वाच्यौ: to be told/addressed
• वाच्यौ: Karya (Obligation predicate)
• Type: Adjective
• Root: वच् (धातु)
• Form: भाव्य/विधेय-कृदन्तः (तव्यत्/अनीयर्-अर्थे, ‘to be spoken/told’), पुंलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, द्विवचनम्; पितरौ इति विशेषणम्

• मे: my
• मे: Sambandha (Possessor)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्तिः (genitive), एकवचनम् (enclitic)

• पितरौ: (my) two parents/father and mother
• पितरौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, द्विवचनम्

• गत्वा: having gone
• गत्वा: Purvakala-kriya (Prior action)
• Type: Indeclinable
• Root: गम् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययम् (gerund), पूर्वक्रिया (having gone)

• तथा: likewise
• तथा: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्ययम्, समुच्चय/अनुकरणार्थ (likewise/also)

• भार्या: (my) wife
• भार्या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भार्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• द्विजोत्तमाः: O best of brahmins
• द्विजोत्तमाः: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; सम्बोधनार्थे अपि प्रयोगः; तत्पुरुषः (द्विजानाम् उत्तमाः = best of brahmins)

Speaker

Viśākha

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Naimiṣāraṇya ṛṣis

Visual Art Cues

Scene: The protagonist gestures toward the road as sages prepare to depart with staffs and waterpots; he requests they convey his words to his parents and wife, standing apart in calm resolve.

Characters & Entities

• Viśākha
• Parents of Viśākha
• Wife of Viśākha
• Ṛṣis

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Spiritual awakening expresses itself as non-harm and responsibility—freeing others and honoring family obligations through truthful communication.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa Kṣetra in the context of tīrtha-yātrā and its reformative power.

What ritualistic prescription is mentioned?

Tīrtha-yātrā (pilgrimage) is explicitly mentioned.