Adhyaya 276

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि ऋषितीर्थस्य सन्निधौ । कामिकं हि परं क्षेत्रं देविकानाम नामतः

ईश्वर म्हणाले—त्यानंतर, हे महादेवी, ऋषितीर्थाच्या सन्निधी जावे; तेथे देविका या नावाने प्रसिद्ध ‘कामिक’ नावाचे परम पवित्र क्षेत्र आहे.

Verse 2

महासिद्धिवनं तत्र ऋषिसिद्धसमावृतम् । नानाद्रुमलताकीर्णं पर्वतैरुपशोभितम्

तेथे ‘महासिद्धिवन’ आहे, ऋषी व सिद्धांनी परिपूर्ण. नानाविध वृक्ष-लतांनी दाट भरलेले आणि सर्व बाजूंनी पर्वतांनी शोभिवंत आहे.

Verse 3

चंपकैर्बकुलैर्दिव्यैरशोकैः स्तबकैः परैः । पुन्नागैः किंकिरातैश्च सुगन्धैर्नागकेसरैः

दिव्य चंपक व बकुल वृक्षांनी, उत्तम अशोक व पुष्पगुच्छांनी, तसेच पुन्नाग, किंकिरात आणि सुगंधी नागकेसरांनी ते वन शोभून दिसते.

Verse 4

मल्लिकोत्पलपुष्पैश्च पाटलापारिजातकैः । चूतचंपकपित्थैश्च श्रीफलैः पनसैस्तथा

मल्लिका (जाई) व उत्पल (कमळ) पुष्पांनी, पाटला व पारिजाताने, तसेच आंबा, चंपक, कैथ, श्रीफळ (नारळ) आणि पनस (फणस) यांनी ते वन अलंकृत आहे.

Verse 5

खर्जूरैर्बदरैश्चान्यैर्मातुलिंगैः सदाडिमैः । जंबीरैश्चैव दिव्यैश्च नारंगैरुप शोभितम्

खर्जूर व बदरी इत्यादी वृक्षांनी, मातुलिंग व सदैव दाडिम (डाळिंब) यांनी, तसेच दिव्य जंबीर आणि नारंग (संत्रे) यांनी ते अधिक शोभून दिसते.

Verse 6

शिखिभिः कोकिलाभिश्च गीयमानं तु षट्पदैः । मृगैरृक्षैर्वराहैश्च सिंहैर्व्याघ्रैस्तथा परैः

मोर व कोकिळांच्या किलबिलाटाने ते निनादते आणि जणू भुंग्यांच्या गाण्याने गेय होते. तेथे मृग, ऋक्ष (अस्वल), वराह, सिंह, व्याघ्र व इतर प्राणीही वसतात.

Verse 7

श्वापदैर्विविधाकारैः कन्दरै र्गह्वरैस्तथा । सुरासुरगणैः सिद्धैर्यक्षगन्धर्वपन्नगैः

तेथे नानाविध श्वापद, कंदरे व गह्वरे आहेत; तसेच देव-असुरगण, सिद्ध, यक्ष, गंधर्व आणि नाग यांच्या समुदायांनी ते स्थान सेविलेले आहे।

Verse 8

अप्सरोरगनागैश्च बहुभिस्तु समाकुलम् । केचित्स्तुवंति ईशं तु केचिन्नृत्यंति चाग्रतः

ते स्थान अनेक अप्सरा, उरग व नागांनी गजबजलेले होते। काही ईश्वराची स्तुती करीत होते, तर काही त्यांच्या समोर नृत्य करीत होते।

Verse 9

पुष्पैर्वृष्टिं तु मुञ्चंति मुखवाद्यानि चापरे । हसंति चापरे हृष्टा गर्जंति च तथापरे

काही पुष्पवृष्टी करीत होते, तर काही मुखवाद्ये वाजवीत होते। काही आनंदाने हसत होते, आणि काही जोराने गर्जना करीत होते।

Verse 10

ऊर्द्ध्वबाहवस्तथा चान्ये अन्ये ध्यायंति तद्गताः । तस्मिन्स्थानं महादेवि देविकायास्तटे शुभे

काही जण उर्ध्वबाहू होऊन उभे होते; तर काही तन्मय होऊन ध्यान करीत होते। हे महादेवी! देविका नदीच्या शुभ तीरावर, त्याच स्थानी…

Verse 11

उमापतीश्वरो नाम तत्राहं संस्थितः सदा । युगेयुगे सदा पूर्णे कल्पे मन्वन्तरे तथा

तेथे मी ‘उमापतीश्वर’ या नामाने सदैव प्रतिष्ठित आहे. प्रत्येक युगात, प्रत्येक पूर्ण कल्पात आणि प्रत्येक मन्वंतरातही मी तेथेच असतो।

Verse 12

न त्यजामि सदा देवि देविकायास्तटं शुभम् । दुर्ल्लभं सर्वलोकेऽस्मिन्पवित्रं सुप्रियं हि मे

हे देवी! देविकेचा तो शुभ तीर मी कधीही सोडत नाही. तो सर्व लोकांत दुर्लभ, परम पवित्र आणि मला अत्यंत प्रिय आहे.

Verse 13

त्वया सह स्थितश्चाहं तस्मि न्स्थाने वरानने । उमया युक्तदेहत्वात्तेन ख्यातं उमापतिः

हे वरानने! त्या स्थानी मी तुझ्यासहच निवास करतो. उमेच्या संगतीने माझे देह-ऐक्य असल्यामुळे तेथे मी ‘उमापति’ म्हणून प्रसिद्ध आहे.

Verse 14

पुष्यमासे त्वमावस्यां दद्याच्छ्राद्धं समाहितः । न पश्यामि क्षयं तस्य तस्मिन्दत्तस्य पार्वति

पुष्य महिन्याच्या अमावास्येला एकाग्र मनाने श्राद्ध द्यावे. हे पार्वती! तेथे दिलेल्या पुण्याचा क्षय मला दिसत नाही.

Verse 15

ब्रह्महत्यासहस्रं तु तस्य दर्शनतो व्रजेत् । गोभूहिरण्यवासांसि तत्र दद्याद्विचक्षणः

त्याच्या दर्शनमात्राने ब्रह्महत्येची सहस्र पापेही दूर होतात. तेथे विवेकी पुरुषाने गाई, भूमी, सुवर्ण व वस्त्रे दान द्यावीत.

Verse 16

स एकः परमः पुत्रो यो गत्वा तत्र सुन्दरि । ददेच्छ्राद्धं पितॄणां च तस्यांतो नैव विद्यते

हे सुंदरी! जो तेथे जाऊन पितरांसाठी श्राद्ध करतो तोच परम पुत्र आहे; त्या पुण्याला कधीही अंत नाही.

Verse 17

देवैः सर्वैः समाहूता स्नानार्थं सा सरिद्वरा । देविकेति समाख्याता तेन सा पापनाशिनी

सर्व देवांनी स्नानासाठी आवाहन केलेली ती श्रेष्ठ नदी ‘देविका’ या नावाने प्रसिद्ध झाली; म्हणून ती पापनाशिनी आहे.

Verse 276

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये देविकायामुमापतिमाहात्म्यवर्णनंनाम षट्सप्तत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीस्कंदमहापुराणातील एक्याऐंशी सहस्र श्लोकांच्या संहितेतील सातव्या प्रभासखण्डातील प्रथम ‘प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य’ मध्ये ‘देविकायां उमापतिमाहात्म्यवर्णन’ नावाचा २७६ वा अध्याय समाप्त झाला.