Adhyaya 269
Prabhasa KhandaPrabhasa Kshetra MahatmyaAdhyaya 269

Adhyaya 269

या अध्यायात ईश्वर महादेवीला एका महान तीर्थाकडे लक्ष वेधतो—विदुरांचा महाआश्रम. येथे धर्ममूर्ती विदुरांनी ‘रौद्र’ स्वरूपाची अत्यंत कठोर तपश्चर्या केली, असे वर्णन येते. या क्षेत्राचे माहात्म्य शैव परंपरेतील मूलकृत्याशी जोडले आहे—येथे महादेव-लिंगाची प्रतिष्ठा झाली असून ते ‘त्रिभुवनेश्वर’ म्हणून प्रसिद्ध आहे, जणू सर्वत्र अधिपत्य असलेल्या शिवाचे स्थानिक प्राकट्य। या लिंगाचे दर्शन घेतल्यास भक्तांना इच्छित फल मिळते आणि पापांची शांती होते, असे सांगितले आहे. हे स्थान ‘विदुराट्टालक’ नावाने ओळखले जाते; गण-गंधर्वांनी सेविलेले आणि ‘द्वादशस्थानक’ असलेले पवित्र संकुल आहे, जे मोठ्या पुण्याविना दुर्लभ. येथे पावसाचा अभावही या अद्भुत क्षेत्र-स्वभावाचे लक्षण मानले आहे; शेवटी दिव्य लिंगदर्शन पापोपशमनाचे साधन ठरते, असे प्रतिपादन केले आहे।

Shlokas

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि विदुरस्याश्रमं महत् । यत्राकरोत्तपो रौद्रं विदुरो धर्म मूर्त्तिमान्

ईश्वर म्हणाले—त्यानंतर, हे महादेवी, विदुराच्या महान आश्रमास जावे; जिथे धर्ममूर्ती विदुराने उग्र तप केले होते.

Verse 2

प्रतिष्ठाप्य महादेवं लिंगं त्रिभुवनेश्वरम् । तं दृष्ट्वा मानवो देवि सर्वान्कामानवाप्नुयात्

तेथे त्रिभुवनेश्वर महादेवाचे लिंग प्रतिष्ठापून—हे देवी—त्याचे दर्शनमात्र केले तरी मनुष्य सर्व कामना प्राप्त करतो.

Verse 3

विदुराट्टालकं नाम गणगंधर्वसेवितम् । द्वादशस्थानकं स्थानं नाल्पपुण्येन लभ्यते

त्या स्थानाचे नाव ‘विदुराट्टालक’ असून तेथे शिवगण व गंधर्व सेवा करतात. ते ‘द्वादश-स्थानक’ पुण्यस्थान अल्प पुण्याने मिळत नाही.

Verse 4

नावर्षणं भवेत्तत्र कदाचिदपि पार्वति । लिंगानि तत्र दिव्यानि पश्येत्पापोपशांतये

हे पार्वती, तेथे कधीही अनावृष्टी होत नाही. पापशांतीसाठी त्या ठिकाणची दिव्य लिंगे दर्शनास घ्यावीत.

Verse 269

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये विदुराश्रम माहात्म्यवर्णनंनामैकोनसप्तत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्री स्कंदमहापुराणाच्या एकाशीतिसाहस्री संहितेतील सप्तम प्रभासखण्डातील प्रथम ‘प्रभासक्षेत्र-माहात्म्य’ मध्ये ‘विदुराश्रम-माहात्म्य-वर्णन’ नामक दोनशे एकोणसत्तरावा अध्याय समाप्त झाला.