Adhyaya 255

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । तस्यैव पश्चिमे भागे ऋषीणां पुण्यकर्मणाम्

ईश्वर म्हणाले—त्यानंतर, हे महादेवी, त्रैलोक्यात प्रसिद्ध अशा तीर्थास जावे. त्याच्याच पश्चिम भागी पुण्यकर्मा ऋषींचे निवासस्थान आहे.

Verse 2

तस्मिंस्त्रिनेत्रा मत्स्याश्च दृश्यंतेऽद्यापि भामिनि । अंगिरा गौतमोऽगस्त्यः सुमतिः सुसखिस्तथा

हे भामिनि, त्या पुण्यक्षेत्रात आजही तीन नेत्र असलेले मासे दिसतात. तेथे अंगिरा, गौतम, अगस्त्य, सुमती आणि सुसखी हे ऋषीही होते.

Verse 3

विश्वामित्रः स्थूलशिराः संवर्त्तः प्रतिमर्द्दनः । रैभ्यो बृहस्पतिश्चैव च्यवनः कश्यपो भृगुः

तेथे विश्वामित्र, स्थूलशिरा, संवर्त, प्रतिमर्दन, रैभ्य आणि बृहस्पती; तसेच च्यवन, कश्यप व भृगुही (उपस्थित) होते.

Verse 4

दुर्वासा जामदग्न्यश्च मार्कंडेयोऽथ गालवः । उशनाऽथ भरद्वाजो यवक्रीतस्त्रितस्तथा

तेथे दुर्वासा, जामदग्न्य, मार्कंडेय आणि गालव; तसेच उशना, भरद्वाज, यवक्रीत आणि त्रितही (होते).

Verse 5

नारदः पर्वतश्चैव वसिष्ठोऽरुंधती तथा

तेथे नारद व पर्वत, तसेच वसिष्ठ—आणि अरुंधतीही—धर्मनिष्ठ महर्षी म्हणून एकत्र होते.

Verse 6

काण्वोऽथ गौतमो धौम्यः शतानन्दोऽकृतव्रणः । जमदग्निस्तथा रामो बकश्चेत्येवमादयः । कृष्णद्वैपायनश्चैव पुत्रशिष्यैः समन्वितः

मग काण्व, गौतम, धौम्य, शतानंद व अकृतव्रण; तसेच जमदग्नी, राम आणि बक इत्यादी ऋषी तेथे आले. कृष्णद्वैपायन व्यासही पुत्र व शिष्यांसह उपस्थित झाला.

Verse 7

एतत्क्षेत्रं समा साद्य प्रभासं मुनिसत्तमाः । तपस्तेपुर्महात्मानो विविधं परमाद्भुतम्

या प्रभास-क्षेत्री येऊन ते मुनिश्रेष्ठ महात्मे विविध प्रकारचे परम अद्भुत तप आचरू लागले.

Verse 8

एवं ते नियतात्मानो दमयुक्तास्तपस्विनः । समाधिना जिगीषन्ते ब्रह्मलोकं सनातनम्

अशा रीतीने ते नियतचित्त, दमसंयमी तपस्वी समाधीच्या योगाने संसारबंधनावर विजय मिळवून सनातन ब्रह्मलोक प्राप्त करण्यास प्रयत्नशील होते.

Verse 9

अथाभवदनावृष्टिः कदाचिन्महती प्रिये । कृच्छ्रं प्राप्तो ह्यभूत्तत्र सर्वलोकः क्षुधार्दितः

नंतर कधीतरी, हे प्रिये, तेथे मोठा दुष्काळ पडला. त्यामुळे सर्व लोक उपासमारीने पीडित होऊन घोर संकटात सापडले.

Verse 10

ततो निरन्ने लोकेऽस्मिन्नात्मानं ते परीप्सवः । मृतं कुमारमादाय कृच्छ्रं प्राप्तास्तदाऽपचन्

तेव्हा हा लोक अन्नहीन झाला असता, स्वतःचे प्राण वाचविण्याच्या इच्छेने त्यांनी एक मृत बालक उचलून आणला; आणि अत्यंत संकटात पडून त्या वेळी त्याला शिजविले.

Verse 11

अथोपरिचरस्तत्र क्लिश्यमानान्हि तानृषीन् । दृष्ट्वा राजा वृषादर्भिः प्रोवाचेदं वचस्तदा

तेव्हा राजा उपरिचराने तेथे क्लेश भोगत असलेल्या त्या ऋषींना पाहून, वृष व दर्भ (यज्ञचिन्हे) सहित, त्या वेळी हे वचन उच्चारले।

Verse 12

राजोवाच । प्रतिग्रहो ब्राह्मणानां दृष्टा वृत्तिरनिंदिता । तस्मात्प्रतिग्रहं मत्त गृह्णीध्वं मुनिपुंगवाः

राजा म्हणाला—ब्राह्मणांसाठी दान-प्रतिग्रह ही निंदारहित उपजीविका मानली जाते. म्हणून, हे मुनिश्रेष्ठांनो, माझ्याकडून हा प्रतिग्रह स्वीकारा।

Verse 13

मुद्गान्माषांश्च व्रीहींश्च तथा रत्नानि कांचनम् । युष्माकं संप्रदास्यामि यच्चान्यदपि दुर्ल्लभम् । निवर्त्तध्वमतः सर्वे ह्येतस्मात्पातकात्परम्

मी तुम्हांला मूग, माष (उडीद), तांदूळ, रत्ने व सुवर्ण—आणि जे काही दुर्लभ असेल तेही—अर्पण करीन. म्हणून तुम्ही सर्वजण परत फिरा; कारण हा दानप्रतिग्रह खरोखरच या पापापलीकडे नेणारा आहे।

Verse 14

ऋषय ऊचुः । तज्जानंतः कथं राजन्गृह्णीमस्ते प्रतिग्रहम्

ऋषी म्हणाले—हे राजन्, ते सत्य जाणून आम्ही तुमचा प्रतिग्रह कसा स्वीकारू?

Verse 15

दशसूनासमश्चक्री दशचक्रिसमो ध्वजी । दशध्वजि समा वेश्या दशवेश्यासमो नृपः

रथी पापात दहा कसाईंसमान; ध्वजधारी दहा रथींसमान; वेश्या दहा ध्वजधाऱ्यांसमान; आणि राजा दहा वेश्यांसमान म्हटला आहे।

Verse 16

यो राज्ञां प्रतिगृह्णाति ब्राह्मणो लोभमोहितः । तामिस्रादिषु घोरेषु नरकेषु स पच्यते

जो ब्राह्मण लोभाने मोहित होऊन राजांकडून दान स्वीकारतो, तो तामिस्र इत्यादी भयंकर नरकांत घोर यातना भोगतो.

Verse 17

तद्गच्छ कुशलं तेऽस्तु सह दानेन पार्थिव । अन्येषां दीयतामेतदित्युक्त्वा ते वनं ययुः

मग ते म्हणाले—“हे पार्थिव, तू जा; दानासह तुझे कल्याण होवो. हे दान इतरांना द्यावे.” असे म्हणून ते वनात निघून गेले.

Verse 18

अथ राज्ञः समादेशात्तत्र गत्वा च मंत्रिणः । ऊदुम्बराणि व्यकिरन्हेमगर्भाणि भूतले

नंतर राजाच्या आज्ञेने मंत्री तेथे गेले आणि भूमीवर सुवर्णगर्भ उदुंबरफळे विखुरली.

Verse 19

अथ तानि व्यचिन्वंश्च ऋषयो वरवर्णिनि । गुरूणीति विदित्वा तु न ग्राह्याण्यंगिराऽब्रवीत्

हे सु-वर्णे, मग ऋषी ती फळे वेचू लागले; पण ती ‘गुरूणी’—गंभीर दोषयुक्त—आहेत असे जाणून अङ्गिरा म्हणाले, “ही ग्राह्य नाहीत.”

Verse 20

अत्रिरुवाच । नास्महेनास्महे मूढ वयमज्ञानबुद्धयः । हैमानीमानि जानीमः प्रतिबुद्धाः स्म जाड्यतः

अत्रि म्हणाले—“अरे मूढा, आम्ही ‘ज्ञानी’ नाही; आमची बुद्धी अज्ञानमय आहे. आम्ही ही स्वर्णमय आहेत असे समजलो; आता आम्ही जडत्वातून जागे झालो आहोत.”

Verse 21

वसिष्ठ उवाच । धर्मार्थं संचयो यस्य द्रव्याणां स न शस्यते । तपःसंचयनं मन्ये वसिष्ठो धनसंचयम्

वसिष्ठ म्हणाले—ज्याचा द्रव्यसंचय फक्त ‘धर्मा’साठी आहे, तो खरोखर प्रशंसनीय नाही। मी वसिष्ठ धनसंचयापेक्षा तपसंचय श्रेष्ठ मानतो।

Verse 22

त्यजध्वं संचयान्सर्वाञ्जातीनां समुपद्रवान् । न हि संचयवान्कश्चिद्दृश्यते निरुपद्रवः

सर्व प्रकारचे संचय त्यागा; कारण ते सर्व जातींना उपद्रवाचे कारण ठरतात। खरे तर संचय करणारा कोणीही निरुपद्रव दिसत नाही.

Verse 23

यथायथा न गृह्णाति ब्राह्मणोऽसत्प्रतिग्रहम् । तथातथाऽनिशं चास्य ब्रह्मतेजस्तु वर्धते

जितका जितका ब्राह्मण अयोग्य/असत् प्रतिग्रह स्वीकारत नाही, तितका तितकाच त्याचा ब्रह्मतेज—आध्यात्मिक तेज—अखंड वाढत जाते.

Verse 24

अकिंचनत्वं राज्यं च तुलया समतोलयम् । अकिंचनत्वमधिकं राज्यादपि न संशयः

मी अकिंचनत्व (निष्किंचनता) आणि राज्य यांना समतोल तराजूत तोलले; आणि अकिंचनत्व राज्यापेक्षाही अधिक ठरले—यात संशय नाही.

Verse 25

कश्यप उवाच । अनर्थो ब्राह्मणस्यैष यदर्थनिचयो महान् । अर्थैश्वर्यविमूढोऽपि श्रेयसो भ्रश्यते द्विजः

कश्यप म्हणाले—ब्राह्मणासाठी हा अनर्थ आहे की तो मोठा अर्थसंचय करतो. धन व ऐश्वर्याने मोहित झालेला द्विज श्रेयस—परम कल्याण—यापासून भ्रष्ट होतो.

Verse 26

अर्थसंपद्विमोहाय बहुशोकाय चैव हि । तस्मादर्थमनर्थाख्यं श्रेयोऽर्थी दूरतस्त्यजेत्

धनसंपत्ती निश्चयच मोह व अनेक शोक निर्माण करते। म्हणून जो परम श्रेय इच्छितो, त्याने जो ‘अर्थ’ खरेतर अनर्थ आहे तो दूरूनच त्यागावा।

Verse 27

यस्य धर्मार्थमप्यर्थास्तस्यापि न हि दृश्यते । प्रक्षालनाद्धि पंकस्य दूरादस्पर्शनं वरम्

जो म्हणतो की धन धर्मासाठी आहे, त्यालाही सुरक्षितता दिसत नाही. चिखल धुण्यापेक्षा तो दूरूनच न स्पर्शणे अधिक श्रेष्ठ आहे.

Verse 28

भरद्वाज उवाच । जीर्यंति जीर्यतः केशा दंता जीर्यंति जीर्यतः । चक्षुः श्रोत्रे च जीर्येते तृष्णैका न तु जीर्यते

भरद्वाज म्हणाले—जसा मनुष्य जर्जर होतो तशी केशे जर्जर होतात; जसा जर्जर होतो तशी दातही जर्जर होतात. डोळे व कानही क्षीण होतात—पण तृष्णा एकटीच जर्जर होत नाही.

Verse 29

सूची सूत्र तथा वस्त्रे समानयति सूचिका । तद्वत्संसारसूत्रस्य तृष्णा सूची विधीयते

जशी सुई धागा व वस्त्र एकत्र आणून जोडते, तशीच संसाररूपी सूत्राला शिवणारी सुई म्हणून तृष्णा ठरविली आहे.

Verse 30

यथा शृंगं रुरोः काये वर्द्धमाने हि वर्द्धते । अनंतपारा दुर्वारा तृष्णा दुःखप्रदा सदा । अधर्मबहुला चैव तस्मात्तां परिवर्जयेत्

जसा मृगाचा देह वाढला की त्याचे शिंगही वाढते, तशीच आयुष्याबरोबर तृष्णा वाढत जाते. तृष्णेला अंत नाही, आवरणे कठीण; ती सदैव दुःख देते व अधर्माने भरलेली आहे—म्हणून तिला त्यागावे.

Verse 31

गौतम उवाच । संतुष्टः को न शक्नोति फलैश्चापि हि वर्त्तितुम् । सर्वोऽपींद्रियलोभेन संकटान्यभिगाहते

गौतम म्हणाले—जो संतुष्ट आहे तो फळांवरही का जगू शकणार नाही? पण इंद्रियांच्या लोभामुळे सर्वजण संकटांत बुडतात।

Verse 32

सर्वत्र संपदस्तस्य संतुष्टं यस्य मानसम् । उपानद्गूढपादस्य ननु चर्मावृतेव भूः

ज्याचे मन संतुष्ट आहे त्याला सर्वत्र संपत्ती लाभते। जणू पादत्राणांनी झाकलेल्या पायांसाठी सारी पृथ्वीच चामड्याने आच्छादित असते।

Verse 33

संतोषामृततृप्तानां यत्सुखं शांतचेतसाम् । कुतस्तद्धनलुब्धानां सुखं चाशांतचेतसाम्

संतोषरूपी अमृताने तृप्त व शांतचित्त जनांचे जे सुख—ते धनलोभी व अशांतचित्तांना कुठून लाभेल?

Verse 34

विश्वामित्र उवाच । कामं कामयमानस्य यदि कामः स सिद्ध्यति । तथैनमपरः कामो भूयो विध्यति बाणवत्

विश्वामित्र म्हणाले—इच्छा करणाऱ्याची एक इच्छा पूर्ण झाली तरी दुसरी इच्छा त्याला पुन्हा पुन्हा बाणासारखी टोचते।

Verse 35

न जातु कामः कामानामुपभोगेन शाम्यति । हविषा कृष्णवर्त्मेव भूय एवाभिवर्द्धते

विषयभोगाने कामना कधीही शांत होत नाही; हविर्दानाने अग्नी जसा वाढतो तशी ती अधिकच वाढते।

Verse 36

कामानभिलषन्लोभान्न नरः सुखमेधते । समालभ्य तरुच्छायां भवनं वाञ्छो नरः

लोभामुळे जो मनुष्य सतत भोगांची इच्छा करीत राहतो, तो सुखात वाढत नाही. वृक्षछाया मिळूनही त्याला घराचीच हाव राहते.

Verse 37

चतुःसागरसंयुक्तां यो भुंक्ते पृथिवीमिमाम् । एकस्तु वनवासी च स कृतार्थो न पार्थिवः

चार समुद्रांनी वेढलेल्या या पृथ्वीचे राज्य जो भोगतो तो नव्हे; एकटा वनवासीच खरा कृतार्थ, पार्थिव राजा नव्हे.

Verse 38

जमदग्निरुवाच । प्रतिग्रहसमर्थो यस्तपो वर्द्धयते महान् । न करोति तपस्तस्य जायते च सहस्रधा

जमदग्नी म्हणाले—जो दान स्वीकारण्यास समर्थ असूनही महान तप वाढवितो आणि स्वीकारत नाही, त्याचे तप हजारपटीने प्रकट होते.

Verse 39

प्रतिग्रहसमर्थानां निवृत्तानां प्रतिग्रहात् । य एव ददतां लोकास्त एवाप्रतिगृह्णताम्

दान स्वीकारण्यास पात्र असूनही जे स्वीकारण्यापासून निवृत्त राहतात, दात्यांना जे लोक मिळतात तेच लोक त्यांनाही मिळतात.

Verse 40

अरुंधत्युवाच । बिसतंतुर्यथा नित्यं समंतान्नालसंस्थितः । तृष्णा चैवमनाद्यंता तथा देहाश्रिता सदा

अरुंधती म्हणाली—जसा कमळनाळेत बिसतंतू नित्य सर्वत्र पसरलेला असतो, तशीच अनादि-अनंत तृष्णा देहाला धरून सदैव राहते.

Verse 41

या दुस्त्यजा दुर्मतिभिर्या न जीर्यति जीर्यतः । योऽसौ प्राणांतिको रोगस्तां तृष्णां त्यजतः सुखम्

जी तृष्णा दुर्मती लोकांस सोडणे कठीण, आणि वय वाढले तरी जी जीर्ण होत नाही—तोच प्राणांतिक रोग आहे; ती आसक्ती त्यागणाऱ्यासच सुख मिळते।

Verse 42

चंडोवाच । उग्रात्प्रतिग्रहाद्यस्माद्बिभ्यत्येते महेश्वराः । बलीयांसो दुर्बलवत्तथा चैव बिभेम्यहम्

चण्ड म्हणाला—उग्र (अयोग्य) प्रतिग्रहामुळे महेश्वराचे हे महान भक्तही भयभीत होतात; बलवान असूनही दुर्बलासारखे थरथरतात, म्हणून मीही घाबरतो।

Verse 43

पशुमुख उवाच । यदाचरंति विद्वांसः सदा धर्मपरायणाः । तदेव विदुषा कार्यमात्मनो हितमिच्छता

पशुमुख म्हणाला—सदा धर्मपरायण विद्वान जे आचरण करतात, आत्महित इच्छिणाऱ्या ज्ञानी पुरुषाने तेच करावे।

Verse 44

ईश्वर उवाच । इत्युक्त्वा हेमगर्भाणि त्यक्त्वा तानि फलानि च । ऋषयो जग्मुरन्यत्र सर्व एव दृढव्रताः

ईश्वर म्हणाला—असे बोलून दृढव्रती ऋषींनी ती सुवर्णमय फळे तिथेच टाकली आणि सर्वजण अन्यत्र निघून गेले।

Verse 45

ततस्ते विचरंतो वै ददृशुः सुमहत्सरः । पद्मिनीभिः समाकीर्णं सर्वतो वरवर्णिनि

मग ते फिरत फिरत, हे सुंदरवर्णिनी, एक अतिशय विशाल सरोवर त्यांनी पाहिले, जे सर्व बाजूंनी कमळांनी भरलेले होते।

Verse 46

तस्मिन्देशे तदा प्राप्तः परिव्राजः शुनोमुखः । तेनैव सहितास्तत्र स्नाताः सर्वे महर्षयः

त्याच देशी तेव्हा शुनोमुख नावाचा परिव्राजक आला; आणि त्याच्यासह सर्व महर्षींनी तेथे स्नान केले।

Verse 47

तत्रावतारं कृत्वा तैर्गृहीतानि बिसानि तु । निक्षिप्य सरसस्तीरे चक्रुः पुण्यां जलक्रियाम्

तेथे पाण्यात उतरून त्यांनी कमळनाळा (बिस) गोळा केल्या; त्या सरोवराच्या तीरावर ठेवून त्यांनी पुण्यदायी जलक्रिया केली।

Verse 48

अथोत्तीर्य जलात्तस्मात्ते समेत्य परस्परम् । बिसानि तान्यपश्यंत इदं वचनमब्रुवन्

मग त्या पाण्यातून बाहेर येऊन ते परस्पर एकत्र झाले; ती बिसे न दिसल्याने त्यांनी हे वचन उच्चारले।

Verse 49

ऋषय ऊचुः । केन क्षुधाभितप्तानामस्माकं पापकर्मणा । बिसानि तानि सर्वाणि हृतानि च मुनीश्वराः

ऋषी म्हणाले—हे मुनीश्वरांनो! आम्ही क्षुधेने पीडित आहोत; आमच्याविरुद्ध कोणाच्या पापकर्माने ती सर्व बिसे हरपली?

Verse 50

ते शंकमानास्त्वन्योन्यं पर्यपृच्छन्द्विजोत्तमाः । चक्रुस्ते शपथान्सर्वे यथान्यायं च भामिनि

एकमेकांवर संशय घेत त्या श्रेष्ठ द्विजांनी परस्पर चौकशी केली; आणि हे भामिनि! त्यांनी न्यायानुसार सर्वांनी शपथा घेतल्या।

Verse 51

कश्यप उवाच । सर्वभक्षः स भवतु न्यासलोपं करोतु सः । कूटसाक्षित्वमभ्येतु बिसस्तैन्यं करोति यः

कश्यप म्हणाले—जो बिसचोरी (कमळदांडा चोरी) करतो, तो सर्वभक्षी होवो; तो न्यासभंग करो; आणि तो कूटसाक्षित्वाच्या पापात पडो.

Verse 52

वसिष्ठ उवाच । अनृतौ मैथुनं यातु पर नारीं विशेषतः । अतिथिः स्यात्तथान्योन्यं बिसस्तैन्यं करोति यः

वसिष्ठ म्हणाले—जो बिसचोरी करतो, तो अकाळी मैथुनात रमे, विशेषतः परस्त्रीकडे; आणि तो चंचल अतिथी होऊन घरोगरी फिरो.

Verse 53

भरद्वाज उवाच । नृशंसो वै स भवतु समृद्ध्या चाप्यहंकृ तः । मत्सरी पिशुनश्चैव बिसस्तैन्यं करोति यः

भरद्वाज म्हणाले—जो बिसचोरी करतो, तो क्रूर होतो; समृद्धी मिळूनही अहंकारी बनतो; आणि मत्सरी व पिशुनही होतो.

Verse 54

विश्वामित्र उवाच । नित्यं कामरतः सोस्तु दिवा सेवतु मैथुनम् । नीचकर्मरतश्चैव बिसस्तैन्यं करोति यः

विश्वामित्र म्हणाले—जो बिसचोरी करतो, तो नित्य कामासक्त राहतो; दिवसा देखील मैथुनसेवन करतो; आणि नीच कर्मांत रत होतो.

Verse 55

जमदग्निरुवाच । कन्यां यच्छतु वृद्धाय स भूयाद्वृषलीपतिः । अस्तु वार्द्धुषिको नित्यं बिसस्तैन्यं करोति यः

जमदग्नि म्हणाले—जो बिसचोरी करतो, तो कन्येचा विवाह वृद्धाशी लावतो; तो वृषलीचा पती होतो; आणि नित्य सूदखोरीवर जगतो.

Verse 56

गौतम उवाच । स गृह्णात्वविकादानं करोतु हयविक्रयम् । प्रकरोतु गुरोर्निंदां बिसस्तैन्यं करोति यः

गौतम म्हणाले—जो ‘बिसस्तैन्य’ करतो, तो अयोग्य दान/वस्तू स्वीकारतो, घोड्यांचा विक्रय-व्यवहार करतो आणि आपल्या गुरूची उघड निंदा करतो।

Verse 57

अत्रिरुवाच । मातरं पितरं नित्यं दुर्मतिः सोऽवमन्यताम् । शूद्रं पृच्छतु धर्मार्थं बिसस्तैन्यं करोति यः

अत्री म्हणाले—जो ‘बिसस्तैन्य’ करतो, तो दुर्मती होऊन आई-वडिलांचा नित्य अपमान करतो आणि धर्मार्थ अयोग्य (शूद्र) कडून उपदेश विचारतो।

Verse 58

अरुन्धत्युवाच । करोतु पत्युः पूर्वं सा भोजनं शयनं तथा । नारी दुष्टसमाचारा बिसस्तैन्यं करोति या

अरुंधती म्हणाली—जी स्त्री ‘बिसस्तैन्य’ करते, ती दुष्ट आचरणाची होते; मर्यादा मोडून ती पतीपूर्वी भोजन व शयन करते।

Verse 59

चण्डोवाच । स्वामिनः प्रतिकूलास्तु धर्मद्वेषं करोतु च । साधुद्वेषपरा चैव बिसस्तैन्यं करोति या

चण्ड म्हणाला—जी स्त्री ‘बिसस्तैन्य’ करते, ती स्वामी/पतीच्या प्रतिकूल होते, धर्माचा द्वेष करते आणि साधूजनांचा तिरस्कार करण्यात तत्पर राहते।

Verse 60

पशुमुख उवाच । परस्य प्रेष्यतां यातु सदा जन्मनिजन्मनि । सर्वधर्म क्रियाहीनो बिसस्तैन्यं करोति यः

पशुमुख म्हणाले—जो ‘बिसस्तैन्य’ करतो, तो जन्मोजन्मी पराधीन सेवक होतो आणि सर्व धर्मकर्मांपासून वंचित राहतो।

Verse 61

शुनोमुख उवाच । वेदान्स पठतु न्यायाद्गृहस्थः स्यात्प्रियातिथिः । सत्यं वदतु चाजस्रं बिसस्तैन्यं करोति यः

शुनोमुख म्हणाला—जो बिस-चोरी करतो, तो न्यायविधीने वेदपाठ करणारा गृहस्थ होतो, अतिथीप्रिय सत्कारकर्ता ठरतो आणि अखंड सत्य बोलतो।

Verse 62

ऋषय ऊचुः । इष्टमेतद्द्विजातीनां यस्त्वया शपथः कृतः । त्वया कृतं बिसस्तैन्यं सर्वेषां नः शुनोमुख

ऋषी म्हणाले—द्विजांसाठी तू केलेली ही शपथ निश्चयच इष्ट आहे; पण हे शुनोमुखा, आमच्या सर्वांच्या बिसांची चोरी मात्र तूच केलीस।

Verse 63

शुनोमुख उवाच । मया हृतानि सर्वेषां बिसानीमानि वै द्विजाः । धर्मं वै श्रोतुकामेन जानीध्वं मां पुरंदरम्

शुनोमुख म्हणाला—हे द्विजांनो, तुमच्या सर्वांचे हे बिस मीच घेतले; धर्म ऐकण्याच्या इच्छेने आलेला मला पुरंदर (इंद्र) म्हणून ओळखा।

Verse 64

अलोभादक्षया लोका जिता वै मुनिसत्तमाः । प्रार्थयध्वं वरं शुभ्रं सर्वमेव ह्यसंशयम्

हे मुनिश्रेष्ठांनो, लोभरहितपणाने अक्षय लोक जिंकले जातात; म्हणून निर्मळ वर मागा—निःसंशय सर्व योग्य ते तुम्हाला मिळेल।

Verse 65

ऋषय ऊचुः । इहागत्य नरो यस्तु त्रिरात्रोपोषितः शुचिः । कृत्वा स्नानं पितॄंस्तर्प्य श्राद्धं कुर्यात्समाहितः

ऋषी म्हणाले—जो मनुष्य येथे येऊन शुचिर्भूत राहून तीन रात्री उपवास करील, मग स्नान करून पितरांना तर्पण देईल आणि एकाग्र मनाने श्राद्ध करील।

Verse 66

सर्वतीर्थोद्भवं तस्य पुण्यं भूयात्पुरंदर । नाधोगतिमवाप्नोति विबुधैस्सह मोदताम् । तथेत्युक्त्वा ततः शक्रस्त त्रैवान्तर्हितोऽभवत्

हे पुरंदर! त्याने मिळविलेले पुण्य सर्व तीर्थांपासून उत्पन्न पुण्यासमान होवो. तो अधोगतीस जात नाही; देवांसह आनंद करो. “तथास्तु” असे म्हणून शक्र (इंद्र) तेथेच अंतर्धान पावला.

Verse 255

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य ऋषितीर्थमाहात्म्य वर्णनं नाम पञ्चपञ्चाशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीस्कंद महापुराणाच्या एक्याऐंशी सहस्र श्लोकांच्या संहितेतील सप्तम प्रभासखंडात, प्रथम प्रभासक्षेत्रमाहात्म्यांतर्गत “ऋषितीर्थमाहात्म्यवर्णन” नामक २५५वा अध्याय समाप्त झाला.