Adhyaya 242

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि यत्र देवीकुमारिका । तस्यैव पूर्वदिग्भागे स्थिता रक्षार्थमेव हि

ईश्वर म्हणाले—हे महादेवि! मग जिथे देवी कुमारिका विराजमान आहे तिथे जावे; त्या प्रदेशाच्या पूर्व दिशाभागात ती निश्चयच रक्षणासाठी स्थित आहे।

Verse 2

पुरा रथंतरे कल्पे रुरुर्नाम महासुरः । उत्पन्नः स महाकायः सर्वलोकभयावहः

पूर्वी रथंतर कल्पात ‘रुरु’ नावाचा एक महासुर उत्पन्न झाला; तो महाकाय होता आणि सर्व लोकांना भयभीत करणारा होता।

Verse 3

तेन देवाः सगन्धर्वास्त्रासितास्त्रिदशा लयात् । तस्य भीत्या ततः सर्वे ब्रह्मलोकमधिस्थिताः

त्याच्यामुळे देवगण गंधर्वांसह भयभीत झाले; त्रिदशगण घाबरून पळून गेले. त्याच्या भीतीने मग सर्वजण ब्रह्मलोकात आश्रयास गेले।

Verse 4

तथा भूमितले विप्रान्यज्वनोऽथ तपस्विनः । निजघान स दुष्टात्मा ये चान्ये धर्मचारिणः

तसेच भूमितळी त्या दुष्टात्म्याने ब्राह्मण, यज्ञ करणारे यजमान व तपस्वी, तसेच इतर धर्माचारी जन यांचा संहार केला।

Verse 5

निःस्वाध्यायवषट्कारं तदाऽसीद्धरणीतलम् । नष्टयज्ञोत्सवं सर्वं रुरोर्भयनिपीडितम्

तेव्हा धरणीतळ स्वाध्याय व ‘वषट्’च्या घोषाविना निस्तब्ध झाले; रुरूच्या भयाने पीडित होऊन सर्व यज्ञोत्सव नष्ट झाले।

Verse 6

ततः प्रव्यथिता देवास्तथा सर्वे महर्षयः । समेत्यामंत्रयन्मंत्रं वधार्थं तस्य दुर्मतेः

मग अत्यंत व्यथित झालेले देव व सर्व महर्षी एकत्र येऊन त्या दुर्मतीच्या वधासाठी पवित्र मंत्राचे आवाहन करू लागले।

Verse 7

ततः कायोद्भवः स्वेदः सर्वेषां समजायत । तेषां चिंतयतां देवि निरोधाज्जगृहुश्च तम्

त्यानंतर, हे देवि, सर्वांच्या देहातून उत्पन्न झालेला घाम प्रकट झाला; आणि ते चिंतन करीत संयमाने त्या तत्त्वास एकत्र करून धारण करू लागले।

Verse 8

तत्र कन्या समुत्पन्ना दिव्या कमललोचना । व्यापयंती दिशः सर्वाः सर्वेषां पुरतः स्थिता

तेथे एक दिव्य कमललोचना कन्या उत्पन्न झाली; ती आपल्या तेजाने सर्व दिशा व्यापून सर्वांच्या समोर उभी राहिली।

Verse 9

सर्वान्देवांस्ततः प्राह किमर्थं निर्मितास्म्य हम् । तद्वः कार्यं करिष्यामि श्रुत्वा तस्यास्तदा गिरम्

तेव्हा ती सर्व देवांना म्हणाली— “मला कोणत्या हेतूने निर्माण केले आहे? तुमचे म्हणणे ऐकून मी तुमचे कार्य नक्की सिद्ध करीन।” तिचे वचन ऐकून देवगण एकाग्रतेने ऐकू लागले।

Verse 10

आचख्युः संकटं तस्यास्ते देवा रुरुचेष्टितम् । श्रुत्वा जहास सा देवी देवानां कार्य सिद्धये

देवांनी रुरुच्या कृत्यांमुळे उत्पन्न झालेले संकट तिला सांगितले. ते ऐकून देवांचे कार्य सिद्ध करण्यासाठी ती देवी हसली.

Verse 11

तस्या हसंत्या निश्चेरुर्वरांगाः कन्यकाः पुनः । पाशांकुशधराः सर्वाः पीनश्रोणिपयोधराः

ती देवी हसताच पुन्हा अनेक सुंदर अवयवांच्या कन्या प्रकट झाल्या— सर्वांच्या हाती पाश व अंकुश; भरदार नितंब व उन्नत स्तनयुक्त त्या होत्या.

Verse 12

फेत्कारारावमात्रेण त्रास यंत्यश्चराचरम् । अन्वगात्सा रुरुर्यत्र ताभिः सार्द्धं यशस्विनी

त्यांच्या भयंकर फेत्कार-नादानेच चराचर सर्व भयभीत झाले. ती यशस्विनी देवी त्या सर्वांसह रुरु जिथे होता तिथे निघाली.

Verse 13

अथाभूत्तुमुलं तासां युद्धं घोरं तु तैः सह । शस्त्रास्त्रैर्विविधैर्घोरैः शत्रुपक्ष क्षयंकरैः

मग त्या कन्यांचा आणि त्यांचा घोर व तुफानी संग्राम झाला. अनेक प्रकारची भयानक शस्त्रे-अस्त्रे चालली, जी शत्रुपक्षाचा क्षय करणारी होती.

Verse 14

ताभिस्तदनुगाः सर्वे प्रहारैर्जर्जरीकृताः । पराङ्मुखाः क्षणेनैव जाताः केचिन्निपातिताः

त्यांच्या प्रहारांनी त्याचे सर्व अनुचर चुरडले गेले। क्षणातच ते पाठ फिरवून पळू लागले आणि काहीजण तेथेच पाडले गेले।

Verse 15

ततो हतं बलं दृष्ट्वा रुरुर्मायामथाऽसृजत् । तामसींनाम देवेशि तयामुह्यत नैव सा

आपले सैन्य हत झालेले पाहून दानव रुरूने ‘तामसी’ नावाची माया सोडली. पण हे देवेशी, त्या कपटाने देवी किंचितही मोहित झाली नाही.

Verse 16

तमोभूते ततस्तत्र देवी दैत्यं तदा रुरुम् । शक्त्या बिभेद हृदये ततो मूर्छां जगाम ह

तेथे अंधार पसरताच देवीने दैत्य रुरूच्या हृदयात शक्तीने भेद केला. तेव्हा तो मूर्छित होऊन पडला.

Verse 17

मुहूर्त्ताल्लब्धसंज्ञोऽथ ज्ञात्वा तस्याः पराक्रमम् । पलायनकृतोत्साहः समुद्राभिमुखो ययौ

थोड्याच वेळात तो शुद्धीवर आला; तिचे पराक्रम जाणून पळण्याचा निश्चय करून समुद्राकडे तोंड करून निघाला.

Verse 18

साऽपि देवी जगामाथ पृष्ठतोऽस्य दुरात्मनः । स्तूयमाना सुरगणैः किंनरैः समहोरगैः

ती देवीही त्या दुरात्म्याच्या पाठीमागे गेली; देवगण, किन्नर आणि महोरग (नाग) यांनी तिची स्तुती केली.

Verse 19

ततः प्रविश्य जलधिं तं दृष्ट्वा दानवं रुषा । खङ्गाग्रेण शिरश्छित्त्वा चर्ममुण्डधरा ततः

मग ती समुद्रात प्रवेश करून त्या दानवाला पाहून क्रोधाने खड्गाच्या धारेने त्याचे शिर छेदिले; आणि नंतर त्याची कातडी व छिन्न मुण्ड धारण केले।

Verse 20

निश्चक्राम पुनस्तस्मात्प्रभासं क्षेत्रमागता । कन्या सैन्येन संयुक्ता बहुरूपेण भास्वता

मग ती तेथून पुन्हा बाहेर आली आणि प्रभासाच्या पवित्र क्षेत्रात पोहोचली; कन्यारूपाने, सैन्यासह, अनेक रूपांनी तेजस्वी दिसत होती।

Verse 21

देवैः सुविस्मितैर्दृष्टा चर्ममुण्डधरा वरा । ततो देवाः स्तुतिं चक्रुः कृतांजलिपुटाः स्थिताः

देवांनी अत्यंत विस्मयाने त्या श्रेष्ठ चर्ममुण्डधराला पाहिले; मग देवांनी अंजली बांधून उभे राहून स्तुती केली।

Verse 22

देवा ऊचुः । जय त्वं देवि चामुंडे जय भूतापहारिणि । जय सर्वगते देवि कालरात्रि नमोऽस्तु ते

देव म्हणाले—जय असो, हे देवी चामुंडे; जय असो, हे भूतापहारिणी। जय असो, हे सर्वव्यापिनी देवी; हे कालरात्रि, तुला नमस्कार असो।

Verse 23

भीमरूपे शिवे विद्ये महामाये महोदये । महाभागे जये जृम्भे भीमाक्षि भीमदर्शने

हे भीमरूपिणी, हे शिवे, हे विद्या, हे महामाये, हे महोदये! हे महाभागे, हे जये, हे जृम्भे; हे भीमाक्षि, हे भीमदर्शने!

Verse 24

महामाये विचित्रांगि गेयनृत्यप्रिये शुभे । विकरालि महाकालि कालिके कालरूपिणि

हे महामाये! विचित्रांगि, गेय-नृत्यप्रिये शुभे। हे विकराळी, हे महाकाळी, हे कालिके—हे काळरूपिणी!

Verse 25

प्रासहस्ते दण्डहस्ते भीमहस्ते भयानने । चामुण्डे ज्वलमानास्ये तीक्ष्णदंष्ट्रे महाबले । शवयानस्थिते देवि प्रेतसंघनिषेविते

हे देवी! प्रासहस्ते, दंडहस्ते, भीमहस्ते, भयानने। हे चामुंडे! ज्वलमानास्ये, तीक्ष्णदंष्ट्रे, महाबले। शवयानस्थिते, प्रेतसंघनिषेविते!

Verse 26

एवं स्तुता तदा देवी सर्वैः शक्रपुरोगमैः । प्रहृष्टवदना भूत्वा वाक्यमेतदुवाच ह

अशा प्रकारे शक्र (इंद्र) अग्रस्थानी असलेल्या सर्व देवांनी स्तुत केलेली देवी, प्रहर्षित मुखाने हे वचन बोलली.

Verse 27

वरं वृणुध्वं भद्रं वो नित्यं यन्मनसि स्थितम् । अहं दास्यामि तत्सर्वं यद्यपि स्यात्सुदुर्ल्लभम्

“वर मागा—तुमचे कल्याण होवो—जे नित्य तुमच्या मनात स्थित आहे. ते सर्व मी देईन, जरी ते अत्यंत दुर्लभ असले तरी.”

Verse 28

देवा ऊचुः । कृतकृत्यास्त्वया भद्रे दानवस्य निषूदनात्

देव म्हणाले: “हे भद्रे! दानवाचा संहार करून तू आमचे कार्य सिद्ध केलेस.”

Verse 29

स्तोत्रेणानेन यो देवि त्वां वै स्तौति वरानने । तस्य त्वं वरदा देवि भव सर्वगता सती

हे वरानने देवी! जो कोणी या स्तोत्राने भक्तिभावाने तुझी स्तुती करतो, त्याच्यासाठी तू वरदायिनी हो; हे सर्वव्यापिनी सती।

Verse 30

यश्चेदं शृणुयाद्भक्त्या तव देवि समुद्भवम् । सर्वपापविनिर्मुक्तः स प्राप्नोतु परां गतिम्

आणि हे देवी! जो कोणी भक्तिभावाने तुझ्या प्रादुर्भावाची ही कथा ऐकतो, तो सर्व पापांपासून मुक्त होऊन परम गती प्राप्त करो।

Verse 31

अस्मिन्क्षेत्रे त्वया देवि स्थितिः कार्या सदा शुभे

हे शुभे देवी! या क्षेत्रात तू सदैव आपले अधिष्ठान स्थापन कर।

Verse 32

अत्र त्वां पूजयेद्यस्तु शुक्लपक्षे समाहितः । नवम्यामाश्विने मासि तस्य कार्यं सदा शुभम्

जो कोणी एकाग्रचित्ताने येथे शुक्लपक्षात, आश्विन महिन्याच्या नवमीस तुझी पूजा करतो—त्याची सर्व कार्ये सदैव शुभ होतात।

Verse 33

ईश्वर उवाच । एवमुक्ता महादेवी तत्रैव निरताऽभवत् । देवास्त्रिविष्टपं जग्मुः प्रहृष्टा हतशत्रवः

ईश्वर म्हणाले—असे सांगितल्यावर महादेवी तेथेच तत्पर होऊन स्थित झाली. आणि देवांनी शत्रूंचा संहार करून, हर्षित होऊन त्रिविष्टप (स्वर्ग) येथे प्रस्थान केले.

Verse 242

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीति साहस्र्यां सहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये कुमारीमाहात्म्यवर्णनंनाम द्विचत्वारिंशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीस्कंद महापुराणातील एकाशीति-साहस्री संहितेच्या सप्तम प्रभासखंडातील प्रथम ‘प्रभासक्षेत्र-माहात्म्य’ मध्ये ‘कुमारी-माहात्म्य-वर्णन’ नामक दोनशे बेचाळीसावा अध्याय समाप्त झाला।