Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 1

Devanagari script

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि हिरण्यां पापनाशिनीम् । सर्वकामप्रदां पुण्यां दारिद्र्यस्यांतकारिणीम्

Transliteration

īśvara uvāca | tato gacchenmahādevi hiraṇyāṃ pāpanāśinīm | sarvakāmapradāṃ puṇyāṃ dāridryasyāṃtakāriṇīm

Translation

ईश्वर म्हणाले—हे महादेवी! त्यानंतर पापनाशिनी हिरण्या (नदी) येथे जावे; ती पुण्यदायिनी, सर्वकामप्रदा आणि दारिद्र्याचा अंत करणारी आहे।

Word by Word

• ईश्वरः: Īśvara (Lord Śiva)
• ईश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (परोक्षभूत/perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• ततः: then
• ततः: Kriya-viseshana (Adverb/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रमवाचक क्रियाविशेषण (then/from there)

• गच्छेत्: should go
• गच्छेत्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; विधिः—‘should go’

• महादेवि: O great goddess
• महादेवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महादेवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः—महा + देवी

• हिरण्याम्: to Hiraṇyā (river/holy place)
• हिरण्याम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: हिरण्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; (तीर्थ/नदी-नाम)

• पापनाशिनीम्: destroyer of sins
• पापनाशिनीम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पाप-नाशिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (qualifies ‘हिरण्याम्’); षष्ठी-तत्पुरुषः—पापस्य नाशिनी

• सर्वकामप्रदाम्: granting all desires
• सर्वकामप्रदाम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व-काम-प्रदा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्; समासः—सर्वान् कामान् प्रददाति इति (tatpurusha)

• पुण्याम्: holy
• पुण्याम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (of ‘हिरण्याम्’)

• दारिद्र्यस्य: of poverty
• दारिद्र्यस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: दारिद्र्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन

• अन्तकारिणीम्: bringing an end (to it)
• अन्तकारिणीम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अन्त-कारिणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्; तत्पुरुषः—अन्तं करोति इति

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hiraṇyā

Type: river

Skanda Dialogue

Listener: Mahādevī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: Śiva (Īśvara) instructs Devī, gesturing toward a luminous river named Hiraṇyā; pilgrims approach the riverbank with offerings; the river glows ‘golden’ in tone to match its name.

Characters & Entities

• Īśvara (Śiva)
• Mahādevī (Pārvatī)
• Hiraṇyā (river/tīrtha)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A sacred tīrtha is portrayed as both a purifier of sin and a supporter of worldly stability when approached with dharmic intent.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Hiraṇyā river/tīrtha within the Prabhāsa sacred region.

What ritualistic prescription is mentioned?

The instruction is to go (gacchet) to the Hiraṇyā tīrtha as the next step in pilgrimage.