Adhyaya 238
या अध्यायात ईश्वर हिरण्या नदीचे माहात्म्य सांगतात. ही नदी पापनाशिनी, पुण्यदायिनी, सर्वकामप्रदा व दारिद्र्यनाशिनी अशी वर्णिली आहे. तीर्थविधी संक्षेपाने दिला आहे—नदीकाठी जाणे, विधिपूर्वक स्नान करणे, पितरांसाठी पिंड-उदकादी कर्म करणे आणि नियमाने दान व अतिथिसत्कार करणे। अशी योग्य रीतीने साधना केल्यास यात्रेकरू अक्षय लोक प्राप्त करतो आणि पितर पापातून मुक्त होतात. विशेष उपदेशात सांगितले आहे की एका पात्र ब्राह्मणाला भोजन देणे, भावशुद्धी व पात्रतेमुळे, असंख्य द्विजांना भोजन देण्याइतके फलदायी ठरते. शेवटी शिवाला अर्पण करून वेदपारंगत ब्राह्मणास ‘हेमरथ’ (सुवर्ण रथ) दान करण्याचे विधान असून त्याचे फल महान यात्रांच्या पुण्याइतके मानले आहे।
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि हिरण्यां पापनाशिनीम् । सर्वकामप्रदां पुण्यां दारिद्र्यस्यांतकारिणीम्
ईश्वर म्हणाले—हे महादेवी! त्यानंतर पापनाशिनी हिरण्या (नदी) येथे जावे; ती पुण्यदायिनी, सर्वकामप्रदा आणि दारिद्र्याचा अंत करणारी आहे।
Verse 2
तत्र स्नात्वा विधानेन कृत्वा पिंडोदक क्रियाम् । प्राप्नुयादक्षयांल्लोकान्पितॄनुद्धृत्य पापतः
तेथे विधिपूर्वक स्नान करून आणि पिंडोदक (पिंड-तर्पण) क्रिया केल्यास, पितरांना पापातून उद्धरून अक्षय लोक प्राप्त होतात।
Verse 3
एकं यो भोजयेत्तत्र ब्राह्मणं शंसितव्रतम् । तेनायुतसहस्रं हि भोजितं स्याद्द्विजन्मनाम्
जो तेथे शंसितव्रत असलेल्या एका ब्राह्मणाला जरी भोजन घालतो, त्याने जणू दहा हजार द्विजांना भोजन घातल्याचे फळ मिळते।
Verse 4
तत्र हेमरथा देयो ब्राह्मणे वेदपारगे । विधिना शिवमुद्दिश्य यात्रायुतफलं लभेत्
तेथे वेदपारंगत ब्राह्मणाला सुवर्णरथ दान करावा; विधिपूर्वक शिवाला उद्देशून केल्यास दहा हजार यात्रांचे समतुल्य फळ मिळते।
Verse 238
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहिताया सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये हिरण्यानदीमाहात्म्यवर्णनंनामाष्टात्रिंशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः
अशा प्रकारे श्रीस्कंद महापुराणातील एकाशीतिसाहस्री संहितेच्या सप्तम प्रभासखंडातील प्रथम प्रभासक्षेत्रमाहात्म्यांत ‘हिरण्या नदीच्या माहात्म्याचे वर्णन’ नावाचा २३८वा अध्याय समाप्त झाला।