Adhyaya 231
ईश्वर देवीला प्रभास-क्षेत्रातील जांबवती नदीशी संबंधित पवित्र स्थळाकडे लक्ष वेधतात. पुराणपरंपरेत जांबवती ही विष्णूची प्रिय पत्नी म्हणून स्मरणात आहे. संवादात जांबवती अर्जुनाला वर्तमान घडामोडी विचारते; अर्जुन शोकाकुल होऊन यादववंशावर आलेल्या महाविनाशाची वार्ता सांगतो—बलदेव, सात्यकी इत्यादी प्रमुख यादवांचा अंत आणि संपूर्ण यादवसमुदायाचा ऱ्हास हा तो धर्म-इतिहासातील मोठा तडा म्हणून मांडतो. पतीच्या मृत्यूचे वृत्त ऐकून जांबवती गंगातटी आत्मदाह करते, चिताभस्म गोळा करते आणि नंतर दिव्य रूपांतरणाने नदीरूप धारण करून समुद्राकडे प्रवाहित होते. त्यामुळे ती जलधारा तीर्थ म्हणून पवित्र ठरते. फलश्रुतीत सांगितले आहे की श्रद्धेने तेथे स्नान करणाऱ्या स्त्रियांना—आणि त्यांच्या वंशातील स्त्रियांनाही—वैधव्यदुःख भोगावे लागत नाही; तसेच जो कोणी पुरुष वा स्त्री पूर्ण प्रयत्नाने तेथे स्नान करतो, त्याला परमगती प्राप्त होते.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि यत्र जांबवती नदी । पुरा जांबवतीनाम विष्णोर्या महिषीप्रिया । अपृच्छदर्जुनं साध्वी वद वार्तां कुरू द्वह
ईश्वर म्हणाले—हे महादेवी, मग जिथे जांबवती नदी वाहते त्या स्थानी जावे. पूर्वी विष्णूची प्रिय महिषी, साध्वी जांबवतीने अर्जुनास विचारले—‘वार्ता सांग; सत्य सांग, काहीही लपवू नकोस।’
Verse 2
तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा अर्जुनो निश्वसन्मुहुः । वाष्पगद्गदया वाचा इदं वचनमब्रवीत्
तिचे वचन ऐकून अर्जुन वारंवार निश्वास टाकू लागला; आणि अश्रूंनी गद्गद झालेल्या वाणीने तो हे वचन बोलला।
Verse 3
बलदेवस्य वीरस्य सात्यकेश्च महात्मनः
त्याने वीर बलदेव आणि महात्मा सात्यकी यांचा (वृत्तान्त) सांगितला।
Verse 4
अन्येषां यदुवीराणां पापकर्मातिनिर्घृणः । जिजीविषुरिह प्राप्तो वासुदेवनिराकृतः
त्याने इतर यदुवीरांचाही वृत्तांत सांगितला—जे पापकर्म करणारे व अत्यंत निर्दयी होते. मी जीवित राहण्याच्या इच्छेने येथे आलो आहे, जणू वासुदेवाने मला दूर केले आहे.
Verse 5
सा श्रुत्वा भर्तृनिधनमर्जुनाच्च महासती । गंगातीरे समुत्पाद्य पावकं पावकप्रभा । समुत्सृज्य महाकायं नदीभूत्वा विनिर्ययौ
अर्जुनाकडून पतीच्या निधनाची वार्ता ऐकून ती महासती—अग्निसमान तेजस्विनी—गंगातीरी अग्नी प्रज्वलित करू लागली. आपले विशाल देह त्यागून ती नदीरूप होऊन निघून गेली.
Verse 6
सा गृहीत्वा सती भर्तुर्भस्म सर्वं चितेस्तथा । प्रविष्टा सागरं देवि तदा जांबवती शुभा
हे देवी! ती सती पतीची व चितेची सर्व भस्म घेऊन सागरात प्रविष्ट झाली; तेव्हा ती शुभा जांबवती (नदी) झाली.
Verse 7
या नारी तत्र देवेशि भक्त्या स्नानं समाचरेत् । तदन्वयेपि काचित्स्त्री न वैधव्यमवाप्नुयात्
हे देवेशी! जी नारी तेथे भक्तीने स्नान करते, तिच्या वंशातही कोणत्याही स्त्रीला वैधव्य येत नाही.
Verse 8
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तत्र स्नानं समाचरेत् । नरो वा यदि वा नारी प्राप्नोति परमां गतिम्
म्हणून सर्व प्रयत्नांनी तेथे स्नान करावे; पुरुष असो वा स्त्री—सर्वांना परम गती प्राप्त होते.
Verse 9
परित्यक्ता वयं भद्रे यादवैः सुमहात्मभिः
हे भद्रे, आम्ही त्या सुमहात्मा यादवांनी परित्यक्त झालो आहोत।