Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 1

Devanagari script

ईश्वर उवाच । तस्यैव पूर्वभागे तु नैरृते पापमोचनात् । मेघेश्वरेति विख्यातं सर्वपातकनाशनम्

Transliteration

īśvara uvāca | tasyaiva pūrvabhāge tu nairṛte pāpamocanāt | megheśvareti vikhyātaṃ sarvapātakanāśanam

Translation

ईश्वर म्हणाले—त्याच क्षेत्राच्या पूर्वभागात, नैऋत्य दिशेकडे, पापमोचन करणारे ‘मेघेश्वर’ नावाने विख्यात तीर्थ आहे; ते सर्व पातकांचा नाश करणारे आहे.

Word by Word

• ईश्वरः: Īśvara
• ईश्वरः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Speech act/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन

• तस्य: of that (place)
• तस्य: Shashthi-sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन

• एव: indeed
• एव: Emphasis (अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारणार्थक (only/indeed)

• पूर्वभागे: in the eastern part
• पूर्वभागे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पूर्व (प्रातिपदिक) + भाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (‘पूर्वस्य भागः’)

• तु: and/indeed
• तु: Discourse particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण/विरोधार्थक

• नैरृते: in the south-west
• नैरृते: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: नैरृत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; दिक्शब्दः (south-west)

• पापमोचनात्: because of (its) removal of sins
• पापमोचनात्: Hetu/Reason (हेतु)
• Type: Noun
• Root: पाप (प्रातिपदिक) + मोचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (‘पापस्य मोचनम्’); हेत्वर्थे पञ्चमी

• मेघेश्वर: Meghēśvara
• मेघेश्वर: Karta/Predicate nominative (सम्बोधन/विशेष्य)
• Type: Noun
• Root: मेघ (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (‘मेघानाम् ईश्वरः’); नाम

• इति: thus
• इति: Quotation marker (इति)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण-निपात (quotative particle)

• विख्यातम्: renowned
• विख्यातम्: Predicate (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि + ख्या (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘renowned’

• सर्वपातकनाशनम्: destroyer of all sins
• सर्वपातकनाशनम्: Predicate (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + पातक (प्रातिपदिक) + नाशन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (‘सर्वेषां पातकानां नाशनम्’); विख्यातम् इत्यस्य विशेषणम्

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Megheśvara

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Śiva as narrator indicates a direction within Prabhāsa-kṣetra; a small shrine labeled ‘Megheśvara’ appears, with pilgrims approaching; the atmosphere suggests purification—darkness lifting, water offerings glinting, and a sense of sins dissolving.

Characters & Entities

• Īśvara
• Megheśvara
• Prabhāsakṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred places dedicated to Śiva are praised as powerful means for purification and release from sin when approached with faith.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Megheśvara in Prabhāsakṣetra (Prabhāsa-khaṇḍa).

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite is stated here; the verse primarily identifies and glorifies the site as sin-destroying.