Adhyaya 226
या अध्यायात ईश्वर प्राभासक्षेत्राच्या पूर्व भागात नैऋत्य (दक्षिण-पश्चिम) दिशेकडे असलेल्या ‘मेघेश्वर’ नामक शिवस्थानाचे माहात्म्य सांगतात. हे स्थान पापमोचन करणारे व सर्व पातकांचा नाश करणारे म्हणून वर्णिले आहे. पुढे अनावृष्टीच्या भयामुळे निर्माण झालेल्या सामुदायिक संकटावर उपाय दिला आहे—तेथे विद्वान ब्राह्मणांनी शांतिकर्म करावे आणि वारुणी विधीने जलाद्वारे भूमीचा संस्कार/अभिषेक करावा; हा पर्जन्य-आह्वान व व्यवस्था-स्थापन करणारा विधी आहे. जिथे मेघ-प्रतिष्ठित लिंगाची नित्य पूजा होते, तिथे दुष्काळाची भीती उद्भवत नाही—अशी श्रद्धा व नियमबद्ध भक्तीने पर्यावरण व समाजस्थैर्याचे आश्वासन या तीर्थातून मिळते.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । तस्यैव पूर्वभागे तु नैरृते पापमोचनात् । मेघेश्वरेति विख्यातं सर्वपातकनाशनम्
ईश्वर म्हणाले—त्याच क्षेत्राच्या पूर्वभागात, नैऋत्य दिशेकडे, पापमोचन करणारे ‘मेघेश्वर’ नावाने विख्यात तीर्थ आहे; ते सर्व पातकांचा नाश करणारे आहे.
Verse 2
अनावृष्टिभये जाते शांतिं तत्रैव कारयेत् । वारुणीं विप्रमुख्यैस्तु भावयेदुदकैर्महीम्
अनावृष्टीचे भय उत्पन्न झाल्यास, तेथेच शांतिकर्म करावे. श्रेष्ठ ब्राह्मणांच्या नेतृत्वाखाली वारुणी-विधी करून जलांनी भूमीचा अभिषेक व संस्कार करावा.
Verse 3
मेघैः प्रतिष्ठितं लिंगं यत्र नित्यं प्रपूज्यते । अनावृष्टिभयं किंचिन्न च तत्र प्रजायते
जिथे मेघांनी प्रतिष्ठित केलेल्या लिंगाची नित्य पूजा होते, तिथे अनावृष्टीचे भय किंचितही उत्पन्न होत नाही.
Verse 226
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीति साहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये मेघेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम षड्विंशत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः
अशा प्रकारे श्रीस्कंदमहापुराणातील एकाशीति-साहस्री संहितेच्या सप्तम प्रभासखण्डातील प्रथम ‘प्रभासक्षेत्र-माहात्म्य’ मध्ये ‘मेघेश्वर-माहात्म्य-वर्णन’ नामक दोनशे सव्वीसावा अध्याय समाप्त झाला.