Adhyaya 224
Prabhasa KhandaPrabhasa Kshetra MahatmyaAdhyaya 224

Adhyaya 224

या अध्यायात ईश्वर देवीला सांगतात की पुरुषोत्तमाच्या दक्षिणेस इंद्राने स्थापन केलेले एक लिंग आहे, ज्याला “पापमोचन” असे म्हणतात. वृत्रवध झाल्यानंतर इंद्रावर ब्रह्महत्येसदृश अशौचाचा भार आला; देहाचा वर्ण बदलला, दुर्गंधी निर्माण झाली आणि त्यामुळे तेज, बल व प्राणशक्ती क्षीण झाली. नारदादी ऋषी व देवगण इंद्राला पापहर क्षेत्र प्रभास येथे जाण्याचा उपदेश करतात. इंद्र प्रभासात त्रिशूलधारी परमेश्वराचे लिंग प्रतिष्ठित करून धूप, सुगंध, चंदन-लेप इत्यादींनी विधिपूर्वक पूजन करतो. त्या पूजेच्या प्रभावाने दुर्गंधी व वर्णविकार नाहीसे होतात आणि त्याचे रूप पुन्हा उत्तम व तेजस्वी होते. पुढे इंद्र सांगतो—जो भक्तिभावाने या लिंगाची पूजा करील, त्याला ब्रह्महत्या इत्यादी महापापांचा नाश होईल. शेवटी वेदपारंगत ब्राह्मणाला गोदान देणे व त्या स्थळी श्राद्ध करणे हे ब्रह्महत्यासंबंधी क्लेश शमविण्यास सहाय्यक कर्म म्हणून सांगितले आहे.

Shlokas

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि लिंगमिंद्रप्रतिष्ठितम् । पापमोचननामाढ्यं दक्षिणे पुरुषोत्तमात्

ईश्वर म्हणाले—हे महादेवि! त्यानंतर पुरुषोत्तमाच्या दक्षिणेस असलेल्या, ‘पापमोचन’ नावाने प्रसिद्ध, इंद्राने प्रतिष्ठित केलेल्या लिंगाकडे जावे.

Verse 2

वृत्रं हत्वा पुरा शक्रो ब्रह्महत्यासमन्वितः । अब्रवीत्स ऋषीन्दिव्यान्कथमेषा गमिष्यति

पूर्वी वृत्राचा वध करून शक्र (इंद्र) ब्रह्महत्येच्या दोषाने युक्त झाला. तेव्हा त्याने दिव्य ऋषींना विचारले—“हा (पापदोष) माझ्यापासून कसा निघून जाईल?”

Verse 3

ब्रह्महत्या हि दुष्प्रेक्ष्या विवर्णजननी मम । दुर्गंधचारिणी चैव सर्वतेजोविनाशिनी

ब्रह्महत्या ही अत्यंत भयंकर व पाहण्यास दुष्कर आहे; ती मला विवर्ण करते, दुर्गंध घेऊन फिरते आणि सर्व तेज व प्राणशक्तीचा नाश करते।

Verse 4

अथोचुस्तं सुरगणा नारदाद्या महर्षयः । प्रभासं गच्छ देवेश क्षेत्रं पापहरं हि तत्

तेव्हा देवगण व नारदादी महर्षींनी त्याला म्हटले—“हे देवेश! प्रभासाला जा; ते क्षेत्र खरोखर पापहर आहे.”

Verse 5

तत्राराध्य महादेवं मोक्ष्यसे ब्रह्महत्यया । स तथेति प्रतिज्ञाय गतस्तत्र वरानने

“तेथे महादेवाची आराधना केल्यास तू ब्रह्महत्येतून मुक्त होशील.” असे ऐकून त्याने “तथेति” अशी प्रतिज्ञा केली आणि, हे वरानने, तो तेथे गेला।

Verse 6

लिंगं संस्थापयामास देवदेवस्य शूलिनः । तस्य पूजारतो नित्यं धूपगंधानुलेपनैः

त्याने देवाधिदेव शूलधारी प्रभूचे लिंग स्थापिले; आणि धूप, सुगंध व चंदनादि लेपनांनी तो नित्य त्याच्या पूजेत रत राहिला।

Verse 7

ततोऽस्य गात्रदौर्गंध्यं नाशमाश्वभ्यगच्छत । विवर्णत्वं गतं सर्वं वपुश्चाभूत्तथोत्तमम्

मग त्याच्या देहाची दुर्गंधी तत्क्षणी नष्ट झाली; सर्व विवर्णता दूर झाली आणि त्याचे रूप पुन्हा उत्तम झाले।

Verse 8

अथ हृष्टमना भूत्वा वाक्यमेतदुवाच ह । तत्रागत्य नरो भक्त्या यश्चैनं पूजयिष्यति

मग तो हर्षित मनाने तो हे वचन बोलला—जो मनुष्य तेथे भक्तीने येऊन या लिंगाची पूजा करील…

Verse 9

ब्रह्महत्यादिकं पापं नाशं तस्य प्रयास्यति । एवमुक्त्वा सहस्राक्षः प्रहृष्टस्त्रिदिवं ययौ

त्याचे ब्रह्महत्या इत्यादी पाप निश्चयाने नष्ट होतील। असे बोलून सहस्राक्ष (इंद्र) हर्षित होऊन त्रिदिवास गेला।

Verse 10

ब्रह्महत्याविनिर्मुक्तः पूज्यमानो दिवौकसैः । गोदानं तत्र दातव्यं ब्राह्मणे वेदपारगे । ब्रह्महत्यापनोदार्थं तत्र श्राद्धं समाचरेत्

ब्रह्महत्येतून मुक्त होऊन व दिवौकसांनी पूजिला जाऊन, तेथे वेदपारंगत ब्राह्मणास गोदान करावे. तसेच ब्रह्महत्या-निवारणासाठी तेथे विधिपूर्वक श्राद्ध करावे.

Verse 224

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य इन्द्रेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम चतुर्विंशत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीस्कंदमहापुराणातील एकाशीतिसाहस्री संहितेच्या सप्तम प्रभासखंडातील प्रथम प्रभासक्षेत्रमाहात्म्यात ‘इंद्रेश्वरमाहात्म्यवर्णन’ नावाचा दोनशे चोवीसावा अध्याय समाप्त झाला.