Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 11

Devanagari script

सेयं लक्ष्मीः पुरा पुंसां सेयं भक्तिः समीहिता । सेयं श्रेयस्करी मूर्तिर्भक्तिर्या वृषभध्वजे

Transliteration

seyaṃ lakṣmīḥ purā puṃsāṃ seyaṃ bhaktiḥ samīhitā | seyaṃ śreyaskarī mūrtirbhaktiryā vṛṣabhadhvaje

Translation

हीच माणसांची खरी लक्ष्मी; हीच साधावी अशी भक्ति. हीच कल्याणकारी मूर्ती—वृषभध्वज (शिव) यांची भक्ती.

Word by Word

• सा: she/that (same)
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम

• इयम्: this
• इयम्: Apposition (Samānādhikaraṇa/समानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; निर्देश-सर्वनाम

• लक्ष्मीः: Lakṣmī; fortune
• लक्ष्मीः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• पुरा: formerly
• पुरा: Adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb: formerly)

• पुंसाम्: of men
• पुंसाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पुंस्/पुम्स् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), बहुवचन

• सा: she/that
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• इयम्: this
• इयम्: Apposition (Samānādhikaraṇa/समानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• भक्तिः: devotion
• भक्तिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• समीहिता: desired
• समीहिता: Kriya-visheshana (Predicate adjective/विधेय-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम्-ईह् (धातु) + क्त (प्रत्यय)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; 'desired/sought'

• सा: she/that
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• इयम्: this
• इयम्: Apposition (Samānādhikaraṇa/समानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• श्रेयस्करी: bestowing welfare
• श्रेयस्करी: Visheshana (Adjectival qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: श्रेयस्-कर (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्; समासः—तत्पुरुषः (श्रेयः करोति इति)

• मूर्तिः: form; embodiment
• मूर्तिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मूर्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• भक्तिः: devotion
• भक्तिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• या: which
• या: Sambandha (Relative/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्ध-सर्वनाम

• वृषभध्वजे: in the Bull-bannered (Śiva)
• वृषभध्वजे: Adhikarana (Location/विषयाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वृषभ-ध्वज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (वृषभः ध्वजः यस्य)

Speaker

Skanda (deduced from Prabhāsa-kṣetra-māhātmya narrative style)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (context: Vṛṣabhadhvajeśvara-mahātmya)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim at Prabhāsa stands before Śiva as Vṛṣabhadhvaja—liṅga with Nandin nearby—while Lakṣmī is reimagined as a radiant aura of devotion emanating from the worshipper’s heart.

Characters & Entities

• Lakṣmī
• Vṛṣabhadhvaja
• Śiva

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Real prosperity and welfare (lakṣmī and śreyas) are identified with devotion to Śiva rather than mere material gain.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra is the chapter’s sacred frame, within which devotion to Vṛṣabhadhvaja is praised.

What ritualistic prescription is mentioned?

The verse urges cultivating bhakti (devotion) to Vṛṣabhadhvaja; it does not specify a particular external rite.