Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 4

Devanagari script

तस्मिन्स्थाने वहेद्यत्र विषुवं प्राणिनां प्रिये । तत्रोषरं स्मृतं क्षेत्रं तन्मे प्रियतरं सदा

Transliteration

tasminsthāne vahedyatra viṣuvaṃ prāṇināṃ priye | tatroṣaraṃ smṛtaṃ kṣetraṃ tanme priyataraṃ sadā

Translation

प्रिये, ज्या स्थानी प्राण्यांचे ‘विषुव’—जीवन-मरणाचा निर्णायक संधिकाळ—घडतो, तो प्रदेश ‘उषर-क्षेत्र’ म्हणून स्मरणात आहे; तो मला सदैव अधिक प्रिय आहे।

Word by Word

• तस्मिन्: in that
• तस्मिन्: अधिकरण (Locative/Adhikaraṇa)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; निर्देश (in that)

• स्थाने: place
• स्थाने: अधिकरण (Locative/Adhikaraṇa)
• Type: Noun
• Root: स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरण

• वहेत्: should flow / would flow
• वहेत्: क्रिया (Action)
• Type: Verb
• Root: वह् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• यत्र: where
• यत्र: अधिकरण (Locative/Adhikaraṇa)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय, सम्बन्ध-देशवाचक (relative locative adverb: where)

• विषुवम्: equinox / solstitial point (viṣuva)
• विषुवम्: कर्म (Object/Karman)
• Type: Noun
• Root: विषुव (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; कर्म

• प्राणिनाम्: of living beings
• प्राणिनाम्: सम्बन्ध (Genitive)
• Type: Noun
• Root: प्राणिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन; सम्बन्ध (of living beings)

• प्रिये: O beloved
• प्रिये: सम्बोधन (Address)
• Type: Noun
• Root: प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; (प्रिय-शब्दः स्त्रीलिङ्गे)

• तत्र: there
• तत्र: अधिकरण (Locative/Adhikaraṇa)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय, देशवाचक क्रियाविशेषण

• उषरम्: barren / saline (land)
• उषरम्: विशेषण (Adjectival)
• Type: Adjective
• Root: उषर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; क्षेत्रस्य विशेषणम्

• स्मृतम्: is called / is remembered as
• स्मृतम्: क्रिया (Predicative)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle: "is called/remembered"), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• क्षेत्रम्: sacred field/place
• क्षेत्रम्: कर्ता (Subject/Kartā)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्ता/विधेय (subject)

• तत्: that
• तत्: कर्ता (Subject/Kartā)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अन्वादेश (that)

• मे: my
• मे: सम्बन्ध (Genitive)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; एन्क्लिटिक रूप (my)

• प्रियतरम्: dearer
• प्रियतरम्: विशेषण (Adjectival)
• Type: Adjective
• Root: प्रिय (प्रातिपदिक) + तरप् (तद्धित)
• Form: तुलनात्मक (comparative), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्/क्षेत्रम् इत्यस्य विशेषणम्

• सदा: always
• सदा: कालाधिकरण (Temporal)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: अव्यय, कालवाचक क्रियाविशेषण (always)

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Uṣara-kṣetra (Prabhāsa-kṣetra)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Mahādevī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: A sacred, austere landscape in Prabhāsa where the boundary of life and death is felt—winds over salt-tinged earth (uṣara), a distant śmaśāna aura, and a deity indicating the spot as uniquely beloved.

Characters & Entities

• Uṣara-kṣetra
• Kṛtasmara context (implied)
• Prāṇin (beings)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A kṣetra becomes supremely holy when it is tied to life’s ultimate threshold; devotion is guided by Śiva’s own preference for such places.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Uṣara-kṣetra within the Prabhāsa-kṣetra sacred landscape.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it identifies the kṣetra and declares its special belovedness to Śiva.