Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 35

Devanagari script

श्रुतकल्पप्रसङ्गेन धर्मान्वायुरथाब्रवीत् । यत्र तद्वायवीयं स्याद्रुद्रमाहात्म्यसंयुतम्

Transliteration

śrutakalpaprasaṅgena dharmānvāyurathābravīt | yatra tadvāyavīyaṃ syādrudramāhātmyasaṃyutam

Translation

श्रुतकल्पाच्या प्रसंगाने वायूने धर्मतत्त्वांचा उपदेश केला. ज्या ग्रंथात रुद्रमाहात्म्ययुक्त हे वर्णन आहे, तोच ‘वायवीय’ (पुराण) म्हणून प्रसिद्ध आहे.

Word by Word

• श्रुतकल्पप्रसङ्गेन: by the context of the Śrutakalpa
• श्रुतकल्पप्रसङ्गेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: श्रुत + कल्प + प्रसङ्ग (प्रातिपदिके)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (करण), एकवचनम्; तत्पुरुष-समासः (श्रुतकल्पस्य प्रसङ्गः) — by the occasion/context of the Śrutakalpa

• धर्मान्: duties/dharmas
• धर्मान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (कर्म), बहुवचनम् — Accusative plural

• वायुः: Vāyu
• वायुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वायु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् — Vāyu

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अनन्तरार्थक-अव्ययम् (particle: then/now)

• अब्रवीत्: said
• अब्रवीत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √ब्रू (धातु)
• Form: लङ्-लकारः (अनद्यतनभूत/Imperfect), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम् — spoke/said

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Location marker/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्ययम् (relative adverb: where)

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘वायवीयम्’ इत्यस्य विशेषणम् — that

• वायवीयम्: the Vāyavīya (portion)
• वायवीयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वायवीय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् — the Vāyavīya (section/text)

• स्यात्: may be
• स्यात्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √अस् (धातु)
• Form: विधिलिङ्-लकारः (optative), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम् — may be/should be

• रुद्रमाहात्म्यसंयुतम्: connected with Rudra’s glory
• रुद्रमाहात्म्यसंयुतम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रुद्र + माहात्म्य + संयुत (कृदन्त; सम्+√युज् धातु, क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुष-समासः (रुद्रमाहात्म्येन संयुतम्) — endowed with the greatness of Rudra

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) — deduced (identifying Purāṇas by speakers and themes)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pilgrim-oriented interlocutors/ṛṣis (contextual)

Visual Art Cues

Scene: A sage-assembly at Prabhāsa: Vāyu as a divine speaker expounds dharma, while Rudra’s greatness is invoked; palm-leaf manuscripts and attentive ṛṣis frame the scene.

Characters & Entities

• Vāyu
• Śruta Kalpa
• Rudra
• Vāyavīya (Purāṇa)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇas preserve dharma through divinely transmitted teachings, and Rudra’s glory is upheld as a central source of sanctifying power.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse occurs within Prabhāsa-kṣetra’s māhātmya narration, though it primarily explains the identity of the Vāyavīya Purāṇa.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct ritual is prescribed; it describes the Vāyavīya Purāṇa as containing dharma teachings and Rudra-māhātmya.