Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 88

Devanagari script

क्षीणे कलियुगे चास्मिन्दशवर्षसहस्रके । स संध्यांशे तु निःशेषे कृतं वै प्रतिपत्स्यति

Transliteration

kṣīṇe kaliyuge cāsmindaśavarṣasahasrake | sa saṃdhyāṃśe tu niḥśeṣe kṛtaṃ vai pratipatsyati

Translation

जेव्हा हा दहा हजार वर्षांचा कलियुग क्षीण होईल, आणि त्याचा संध्यांशही पूर्णतः संपेल, तेव्हा निश्चयच कृतयुग पुन्हा प्रवर्तेल.

Word by Word

• क्षीणे: when (it is) exhausted
• क्षीणे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: kṣi (धातु) → kṣīṇa (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त/PPP); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; 'when (it is) exhausted'

• कलियुगे: in the Kali age
• कलियुगे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: kali-yuga (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (कलिः यस्मिन् युगे); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• अस्मिन्: in this
• अस्मिन्: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: idam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• दशवर्षसहस्रके: in the (period of) ten-thousand years
• दशवर्षसहस्रके: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: daśa (संख्या) + varṣa (प्रातिपदिक) + sahasra (प्रातिपदिक) + -ka (तद्धित)
• Form: द्विगु-समास (दशवर्षाणां सहस्रम् = 10,000 years) + तद्धित -क; नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• सः: he/that (time)
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• संध्यांशे: in the twilight portion (junction-period)
• संध्यांशे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: saṃdhyā-aṃśa (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (संध्यायाः अंशः); पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: tu (अव्यय)
• Form: विरोध/अवधारण-अव्यय (but/indeed)

• निःशेषे: when completely finished
• निःशेषे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: niḥ-śeṣa (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (निः = अभावः + शेष); पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; 'when (it is) completely ended'

• कृतम्: the Kṛta age
• कृतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: kṛta (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; युगनाम (Kṛta-yuga)

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: vai (अव्यय)
• Form: निश्चयार्थक-अव्यय (indeed)

• प्रतिपत्स्यति: will commence/return (will come about)
• प्रतिपत्स्यति: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: prati-pad (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (as eschatological frame)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A cosmic horizon where dark Kali clouds thin; a golden dawn rises labeled ‘Kṛta’; the wheel of time turns; dharma (bull) regains full strength.

Characters & Entities

• Kali-yuga
• Kṛta-yuga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Time is cyclical in Purāṇic dharma: decline is followed by renewal, and righteousness re-emerges after the darkest phase.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse is cosmological; the surrounding chapter belongs to the Prabhāsakṣetra Māhātmya, which frames such teachings within the sanctity of Prabhāsa.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it states a doctrine of yuga transition.