Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 5

Devanagari script

मंकीश्वरान्महादेवि यावल्लिंगं कृतस्मरम् । एतस्मिन्नन्तरे देवि तीर्थानां दशकोटयः

Transliteration

maṃkīśvarānmahādevi yāvalliṃgaṃ kṛtasmaram | etasminnantare devi tīrthānāṃ daśakoṭayaḥ

Translation

हे महादेवी, मंकीश्वरापासून कृतस्मर नामक लिंगापर्यंत—त्या अवकाशात, देवी, दहा कोटी तीर्थे आहेत।

Word by Word

• मंकीश्वरात्: from Maṃkīśvara
• मंकीश्वरात्: Apadana (Ablative/अपादान)
• Type: Noun
• Root: मंकीश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्; पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचनम्; तीर्थ/देवस्थान-नाम

• महादेवि: O great goddess
• महादेवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महादेवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गम्; सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचनम्; महा + देवी (कर्मधारयः)

• यावत्: as far as / up to
• यावत्: Sambandha (Correlative marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यावत् (अव्यय/सम्बन्ध-शब्द)
• Form: अव्ययम्; परिमाण/अवधि-वाचकम् (correlative: ‘as far as/so long as’)

• लिङ्गम्: liṅga (Śiva-emblem)
• लिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गम्; द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचनम्

• कृतस्मरम्: memorable / causing remembrance
• कृतस्मरम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृ (धातु) + स्मर (प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्तः (क्त) ‘कृत’; नपुंसकलिङ्गम्; द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचनम्; कृतः स्मरः यस्य/कृतं स्मरणं (उपपद-तत्पुरुष/कर्मधारय-प्रायः) — ‘made remembered/causing remembrance’ (लिङ्गम् इति विशेषणम्)

• एतस्मिन्: in this
• एतस्मिन्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गम्; सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचनम्; सर्वनाम

• अन्तरे: in the interval/within (this) region
• अन्तरे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गम्; सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचनम्

• देवि: O goddess
• देवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गम्; सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचनम्

• तीर्थानाम्: of tīrthas
• तीर्थानाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गम्; षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचनम्

• दशकोटयः: ten crores (of them)
• दशकोटयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दश + कोटि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गम्; प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचनम्; द्विगु-समासः (दश कोटयः)

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (Maṃkīśvara–Kṛtasmarā stretch)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pārvatī (Devī/Mahādevī)

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim-map vision of Prabhāsa: a coastal sacred tract with two Śiva-liṅgas as boundary markers, dotted with countless small tīrthas, kuṇḍas, and shrines, shimmering like stars on earth.

Characters & Entities

• Maṃkīśvara
• Kṛtasmarā Liṅga
• Tīrthas (daśa-koṭi)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The landscape itself is sacralized: a whole region can be envisioned as densely filled with tīrthas, encouraging comprehensive pilgrimage.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader Prabhāsa-kṣetra corridor from Maṃkīśvara to the Kṛtasmarā Liṅga, portrayed as containing innumerable tīrthas.

What ritualistic prescription is mentioned?

No single rite is specified; the verse maps a pilgrimage span and its extraordinary concentration of tīrthas.