
या अध्यायात ईश्वर महादेवीला ‘अर्कस्थळ’ या पुण्यस्थळाचे माहात्म्य संक्षेपाने सांगतात। पूर्वोक्त स्थळापासून आग्नेय (दक्षिण-पूर्व) दिशेला असलेले हे स्थान अत्यंत शुभ असून ‘सर्व-पातक-नाशक’ मानले आहे. केवळ दर्शनाने शोक नष्ट होतो, सात जन्मांपर्यंत दारिद्र्य येत नाही; कुष्ठादि रोगांचाही विशेष नाश ‘दशगुण’ होतो असे वर्णन आहे। दर्शनफळाची तुलना कुरुक्षेत्रात शंभर गायी दान केल्याच्या फलाशी केली आहे. विधी म्हणून—त्रिसंगम तीर्थात सात रविवार स्नान, ब्राह्मणांना भोजन, आणि महिषी (म्हैस) दान—असा संक्षिप्त कार्यक्रम सांगितला आहे. फलश्रुतीत सहस्र दिव्यवर्षे स्वर्गात वास व मान-सन्मान मिळतो असे सांगून तीर्थ, व्रत आणि दान यांचा एकत्रित यात्राविधी प्रतिपादित केला आहे।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि पुण्यमर्कस्थलं शुभम् । तस्मादाग्नेयकोणस्थं सर्वपातकनाशनम्
ईश्वर म्हणाले—हे महादेवी! त्यानंतर शुभ व पुण्यदायक अर्कस्थळी जावे. तेथून आग्नेय कोनात असलेले ते स्थान सर्व पातकांचा नाश करणारे आहे।
Verse 2
तं दृष्ट्वा मानुषो देवि न शोच्यः संप्रजायते । सप्त जन्मानि देवेशि दारिद्र्यं नैव जायते
हे देवी! त्याचे दर्शन केल्याने मनुष्य दयनीय होत नाही. हे देवेशी! सात जन्मांपर्यंत त्याला दारिद्र्य उत्पन्न होत नाही।
Verse 3
कुष्ठानि नाशमायांति तं दृष्ट्वा दशधा प्रिये । गोशतस्य प्रदत्तस्य कुरुक्षेत्रेषु यत्फलम्
प्रिये, त्या पवित्र धाम/देवतेचे दर्शन घेताच कुष्ठरोग दहापटीने नष्ट होतात. कुरुक्षेत्री शंभर गायी दान दिल्याचे जे पुण्यफळ, तेच फळ येथे दर्शनाने मिळते.
Verse 4
तत्फलं समवाप्नोति दृष्ट्वा वार्कस्थलं रविम् । स्नात्वा त्रिसंगमे तीर्थे सप्तैव रविवासरान्
अर्कस्थळी सूर्यदेवाचे दर्शन घेतल्यास तेच पुण्यफळ मिळते. तसेच त्रिसंगम तीर्थात सात रविवारी स्नान केल्यानेही तोच फलप्राप्ती होतो.
Verse 5
ब्राह्मणान्भोजयित्वा तु महिषीं तत्र दापयेत् । दिव्यं वर्षसहस्रं तु स्वर्गलोके महीयते
ब्राह्मणांना भोजन घालून तेथे महिषी (म्हैस) दान द्यावी. मग तो स्वर्गलोकी एक हजार दिव्य वर्षे मानाने पूजिला जातो.
Verse 175
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्येऽर्कस्थलमाहात्म्यवर्णनंनाम पञ्चसप्तत्युत्तरशततमोऽध्यायः
अशा प्रकारे श्रीस्कंद महापुराणातील एकाशीतिसाहस्री संहितेच्या सप्तम प्रभासखण्डातील प्रथम ‘प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य’ मध्ये ‘अर्कस्थलमाहात्म्यवर्णन’ नामक एकशे पंच्याहत्तरावा अध्याय समाप्त झाला.