Adhyaya 174
ईश्वर देवीला प्रभास-क्षेत्राच्या पूर्व भागात ‘खात’ (खोदलेल्या/खळग्यासारख्या जागेत) स्थित असलेल्या ‘कुन्तीश्वर’ नावाच्या विशेष लिंगाचे माहात्म्य सांगतात. या क्षेत्राची प्रतिष्ठा स्थापना-स्मृतीने दृढ होते—कुन्तीनेच हे लिंग प्रतिष्ठापित केले, आणि तीर्थयात्रेच्या प्रसंगी कुन्तीसमवेत पांडव पूर्वी प्रभासला आले होते, असे स्मरण केले जाते. फलश्रुतीत हे लिंग सर्व पापांच्या भयाचा नाश करणारे म्हटले आहे; विशेषतः कार्त्तिक महिन्यातील पूजेचे मोठे महत्त्व वर्णिले आहे. त्या काळी पूजा करणारा भक्त इच्छित फल प्राप्त करतो आणि रुद्रलोकात सन्मानित होतो. तसेच केवळ दर्शनानेही वाणी, मन व कृतीतून झालेली पापे नष्ट होतात—म्हणून दर्शन आणि पूजा ही दोन्ही तीर्थधर्मातील शुद्धी व मोक्षाची साधने ठरतात.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि कुन्तीश्वरमनुत्तमम् । सावित्र्याः पूर्वभागस्थं खातमध्ये व्यवस्थितम्
ईश्वर म्हणाले—त्यानंतर, हे महादेवी, सावित्रीच्या पूर्वभागी, खंदक/कुंडाच्या मध्यभागी प्रतिष्ठित असलेल्या अनुपम कुंतीश्वराकडे जावे.
Verse 2
कुन्त्या प्रतिष्ठितं देवि क्षेत्रे प्राभासिके प्रिये । पाण्डवास्तु यदा पूर्वं प्रभासक्षेत्रमागताः
हे देवि, प्रिये, प्राभासिक क्षेत्रात कुंतीने हे लिंग प्रतिष्ठित केले. पूर्वी जेव्हा पांडव प्रभासक्षेत्री आले होते…
Verse 3
तीर्थयात्राप्रसंगेन कुन्त्या चैव समन्विताः । तस्मिन्काले महादेवि ज्ञात्वा क्षेत्रमनुत्तमम्
तीर्थयात्रेच्या निमित्ताने कुंतीसह ते (पांडव) आले. त्या वेळी, हे महादेवी, हे क्षेत्र अनुपम आहे असे जाणून…
Verse 4
कुन्त्या प्रतिष्ठितं लिंगं सर्वपापभयापहम् । कार्तिक्यां तु विशेषेण यस्तं पूजयते नरः । स सर्वकामतृप्तात्मा रुद्रलोके महीयते
कुंतीने प्रतिष्ठित केलेले हे लिंग सर्व पाप व भय नाश करणारे आहे। विशेषतः कार्तिक महिन्यात जो मनुष्य याची पूजा करतो, तो सर्व धर्म्य कामनांनी तृप्त होऊन रुद्रलोकी मान पावतो।
Verse 5
वाचिकं मानसं पापं कर्मणा यदुपार्जितम् । तत्सर्वं नश्यते देवि तस्य लिंगस्य दर्शनात्
हे देवी! वाणीने, मनाने किंवा कर्माने जे पाप उपार्जित झाले असेल, त्या लिंगाच्या दर्शनमात्राने ते सर्व नष्ट होते।
Verse 174
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये कुन्तीश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम चतुःसप्तत्युत्तरशततमोऽध्यायः
अशा प्रकारे श्रीस्कंद महापुराणातील एकाशीतिसाहस्री संहितेच्या सप्तम प्रभासखंडातील प्रथम ‘प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य’ मध्ये ‘कुंतीश्वरमाहात्म्यवर्णन’ नामक १७४ वा अध्याय समाप्त झाला।