Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 6

Devanagari script

तत्रानंतव्रतं कार्यं मधुपायससंयुतम् । पायसं मधुसंयुक्तं देयं विप्राय भोजनम्

Transliteration

tatrānaṃtavrataṃ kāryaṃ madhupāyasasaṃyutam | pāyasaṃ madhusaṃyuktaṃ deyaṃ viprāya bhojanam

Translation

तेथे मधुमिश्रित पायसासह अनंत-व्रत करावे; आणि मधुयुक्त पायस ब्राह्मणाला भोजन-दान म्हणून अर्पण करावा।

Word by Word

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (locative adverb)

• अनन्तव्रतम्: the Ananta-vow
• अनन्तव्रतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अनन्त (प्रातिपदिक) + व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (neuter), द्वितीया-विभक्ति (2nd/accusative), एकवचन (singular); षष्ठी-तत्पुरुष/कर्मधारयार्थे (vow related to/for Ananta)

• कार्यम्: to be performed; should be done
• कार्यम्: Kriya (Obligation predicate)
• Type: Adjective
• Root: कृ (धातु) → कार्य (कृत्य-प्रत्यय, प्रातिपदिक)
• Form: कृत्य-प्रत्ययान्त (gerundive/obligative), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (nom./acc.), एकवचन; विधेय-विशेषण (predicate: 'to be done')

• मधुपायससंयुतम्: accompanied with honey and rice-pudding
• मधुपायससंयुतम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मधु (प्रातिपदिक) + पायस (प्रातिपदिक) + संयुत (सम्+युज् धातु, क्त-प्रत्यय)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/accusative), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण (past participle used adjectivally): 'endowed/combined with'

• पायसम्: rice-pudding
• पायसम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पायस (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (neuter), प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (nom./acc.), एकवचन

• मधुसंयुक्तम्: mixed with honey
• मधुसंयुक्तम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मधु (प्रातिपदिक) + संयुक्त (सम्+युज् धातु, क्त-प्रत्यय)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (nom./acc.), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण

• देयम्: to be given
• देयम्: Kriya (Obligation predicate)
• Type: Adjective
• Root: दा (धातु) → देय (कृत्य-प्रत्यय, प्रातिपदिक)
• Form: कृत्य-प्रत्ययान्त (gerundive), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विधेय-विशेषण (to be given)

• विप्राय: to a Brahmin
• विप्राय: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुँलिङ्ग (masculine), चतुर्थी-विभक्ति (4th/dative), एकवचन

• भोजनम्: food; meal
• भोजनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भोजन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (neuter), प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (nom./acc.), एकवचन; 'देयम्' इत्यस्य कर्म (object of giving)

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ananteśvara (Prabhāsa)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī

Visual Art Cues

Scene: Ritual scene: devotee performs Ananta-vrata at the shrine; a vessel of honey-mixed rice pudding offered before the liṅga; afterward, a brāhmaṇa is respectfully seated and served pāyasa; lamps, flowers, and orderly ritual implements.

Characters & Entities

• Ananta-vrata
• vipra (brāhmaṇa)
• pāyasa
• madhu
• Prabhāsa Kṣetra (context)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A vrata becomes complete through both worship and generosity—especially feeding the worthy (vipra-bhojana).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa Kṣetra, where the Ananta-vrata is enjoined in the Ananteśvara Māhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

Perform Ananta-vrata; prepare pāyasa mixed with honey; offer food to a brāhmaṇa (vipra-bhojana).