
या अध्यायात प्रभास-क्षेत्रातील ईश्वराचे दिशानिर्देशन सांगितले आहे. उल्लेखिलेल्या देवस्थानाच्या दक्षिणेस, धनुष्य-लांबींनी मोजलेल्या अल्प अंतरावर असलेले लिंग “अनन्तेश्वर” म्हणून ओळखले जाते. ते अनन्ताने प्रतिष्ठित केलेले व नागराजाशी संबंधित असल्याने, या स्थळाच्या पावित्र्यात नाग-रक्षणाचा भाव अंतर्भूत होतो. फाल्गुन शुक्ल पक्षातील पंचमीला आहार व इंद्रियसंयम ठेवून साधकाने पंचोपचारांनी पूजन करावे, असे विधान आहे. फलश्रुतीत सर्पदंशापासून संरक्षण व ठराविक काळापर्यंत विषाचा प्रसार न होणे सांगितले आहे. पुढे “अनन्त-व्रत”ची विधी देऊन मधु व मधुपायस अर्पण, तसेच मधुमिश्रित पायसाने ब्राह्मणभोजन घालणे हे पूजेचे अंग मानले आहे; दान व अतिथिसत्कार यांना येथे विशेष महत्त्व दिले आहे.
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि तस्य दक्षिणतः स्थितम् । ईशाने लक्ष्मणेशाच्च धनुषां षोडशे प्रिये
ईश्वर म्हणाले—हे महादेवी! त्यानंतर त्याच्या दक्षिणेस स्थित त्या स्थानी जावे. प्रिये! ते ईशान (उत्तर-पूर्व) दिशेस लक्ष्मणेशापासून सोळा धनुष्य अंतरावर आहे.
Verse 2
अनन्तेश्वरनामानमनन्तेन प्रतिष्ठितम् । नागराजेन देवेशि ज्ञात्वा क्षेत्रं तु पावनम्
हे ‘अनंतेश्वर’ या नावाने प्रसिद्ध असून अनंतानेच याची प्रतिष्ठा केली आहे। हे देवेशी, नागराजाने हे क्षेत्र ओळखून यास परम पावन मानले आहे।
Verse 3
यस्तु तं पूजयेद्देवि पंचम्यां फाल्गुने सिते । पञ्चोपचारविधिना जिताहारो जितेन्द्रियः
हे देवी, फाल्गुन शुद्ध पंचमीला जो जिताहार व जितेंद्रिय होऊन पंचोपचार-विधीने त्यांचे पूजन करतो.
Verse 4
न तं दशंति फणिनो दश वर्षाणि पंच च । विषं न क्रमते देवि देहे त्वचरमेव वा
पंधरा वर्षे सर्प त्याला दंश करीत नाहीत; हे देवी, त्याच्या देहात विषाचा परिणाम होत नाही, ते किंचितही पसरत नाही।
Verse 5
तस्मात्तं पूजयेद्यत्नात्पंचम्यां च विशेषतः
म्हणून यत्नपूर्वक त्यांचे पूजन करावे—विशेषतः पंचमीच्या दिवशी।
Verse 6
तत्रानंतव्रतं कार्यं मधुपायससंयुतम् । पायसं मधुसंयुक्तं देयं विप्राय भोजनम्
तेथे मधुमिश्रित पायसासह अनंत-व्रत करावे; आणि मधुयुक्त पायस ब्राह्मणाला भोजन-दान म्हणून अर्पण करावा।
Verse 161
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्येऽनन्तेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनामैकषष्ट्युत्तरशततमोऽध्यायः
अशा प्रकारे श्रीस्कंदमहापुराणातील एक्याऐंशी हजार श्लोकांच्या संहितेतील सप्तम प्रभासखंडातील प्रथम प्रभासक्षेत्रमाहात्म्यात ‘अनंतेश्वरमाहात्म्यवर्णन’ नावाचा एकशे एकसष्टावा अध्याय समाप्त झाला।