Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 7

Devanagari script

महांशुमान्खगः सूर्यस्तद्विनाशमचिंतयत् । अजानन्नंततश्छिद्रं राक्षसानां दिवस्पतिः

Transliteration

mahāṃśumānkhagaḥ sūryastadvināśamaciṃtayat | ajānannaṃtataśchidraṃ rākṣasānāṃ divaspatiḥ

Translation

महाकिरणांचा, आकाशचारी सूर्य—दिवसपती—त्यांचा विनाश करण्याचा विचार करू लागला; पण राक्षसांचा लपलेला छिद्रमार्ग त्याला माहीत नव्हता।

Word by Word

• महांशुमान्: having great rays
• महांशुमान्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महांशु-मत् (प्रातिपदिक)
• Form: मतुप्-प्रत्ययान्त (possessive adjective), पुंलिङ्गे प्रथमा (Nom.), एकवचनम्; सूर्यः इत्यस्य विशेषणम्

• खगः: the sky-goer (bird; here: Sun)
• खगः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: खग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा (Nom.), एकवचनम्

• सूर्यः: the Sun
• सूर्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सूर्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा (Nom.), एकवचनम्

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया (Acc.), एकवचनम्; विनाशम् इत्यस्य विशेषणम्

• विनाशम्: destruction
• विनाशम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विनाश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया (Acc.), एकवचनम्

• अचिन्तयत्: thought/considered
• अचिन्तयत्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: चिन्त् (धातु)
• Form: लङ्-लकारः (Imperfect/Past), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः (3rd), एकवचनम्

• अजानन्: not knowing
• अजानन्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ज्ञा (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्तः (Present active participle: not knowing), पुंलिङ्गे प्रथमा (Nom.), एकवचनम्; दिवस्पतिः इत्यस्य विशेषणम्

• अन्ततः: ultimately/at the end
• अन्ततः: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अन्ततः (अव्यय)
• Form: अव्ययम् (adverb), अर्थः—अन्ते/अन्तरङ्गतः/अन्ततः (ultimately/at the end)

• छिद्रम्: a weak point/opening
• छिद्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: छिद्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया (Acc.), एकवचनम्

• राक्षसानाम्: of the demons
• राक्षसानाम्: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: राक्षस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे षष्ठी (Gen.), बहुवचनम्

• दिवस्पतिः: lord of the day (Sun)
• दिवस्पतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दिवस् + पति (प्रातिपदिके)
• Form: तत्पुरुषसमासः (दिवसः पति), पुंलिङ्गे प्रथमा (Nom.), एकवचनम्

Speaker

Purāṇic narrator (contextual; likely Sūta/Lomaharṣaṇa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Surya, radiant and sky-roaming, pauses mid-action in contemplation; below, rākṣasas slip toward an unseen crevice or shadowy aperture—an allegory of hidden escape routes.

Characters & Entities

• Sūrya
• Rākṣasas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even when divine justice is certain, adharma seeks loopholes; vigilance and right order must be restored fully.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsakṣetra, within the Prabhāsakṣetra-māhātmya, as the stage for Sūrya’s intervention.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual is given here; the verse advances the kṣetra narrative leading to the mention of Arkasthala/Sūryakṣetra.