Adhyaya 151
Prabhasa KhandaPrabhasa Kshetra MahatmyaAdhyaya 151

Adhyaya 151

अध्याय १५१ मध्ये प्राभासक्षेत्रातील ब्रह्मकुंडाच्या परिसरातील तीर्थमाहात्म्य संक्षेपाने सांगितले आहे. ईश्वर तेथील दक्षिण भागात ब्रह्मकुंडाजवळ स्थित तिसऱ्या भैरवाचे वर्णन करतात; त्या स्थानी सावित्रीचा शैव-प्रतिष्ठेशी संबंध जोडला आहे. सावित्रीने संयम व कठोर नियमांनी युक्त अशी भक्तिमय तपश्चर्या करून शंकरांना प्रसन्न केले. प्रसन्न शिवांनी वरदानरूपाने विधी सांगितला—जो ब्रह्मकुंडात स्नान करून पौर्णिमेला “माझ्या लिंगाची” गंध-पुष्पादि क्रमाने विधिपूर्वक पूजा करतो, त्याला इच्छित शुभ फल मिळते. महापातकांनी ग्रस्त असला तरी तो दोषमुक्त होऊन वृषभध्वज शिवांच्या संरक्षणाखाली पुरुषार्थसिद्धी प्राप्त करतो. शेवटी शिव अंतर्धान पावतात, सावित्री शैवभाव स्थापन करून ब्रह्मलोकास जाते; आणि हे माहात्म्य श्रद्धेने ऐकणारा विवेकी श्रोता देखील दोषमुक्त होतो, अशी फलश्रुती आहे।

Shlokas

Verse 1

ईश्वर उवाच । तस्यैव दक्षिणे भागे तृतीयो भैरवः स्थित । ब्रह्मकुण्डसमीपे तु सावित्र्या संप्रतिष्ठितः

ईश्वर म्हणाले—त्याच स्थळाच्या दक्षिण भागी तृतीय भैरव स्थित आहे। ब्रह्मकुंडाजवळ त्याची सावित्रीने विधिपूर्वक प्रतिष्ठा केली।

Verse 2

आराध्य तत्र देवेशं देवानां प्रपितामहम् । वायुभक्षा निराहारा तोषयामास शंकरम्

तेथे देवेश, देवांचा प्रपितामह यांची आराधना करून, वायुभक्षा व निराहार राहून सावित्रीने शंकरास संतुष्ट केले।

Verse 3

तुष्टः प्राहेश्वरो देवि शंकरस्तां वराननाम्

हे देवी! प्रसन्न होऊन परमेश्वर शंकर त्या वरानने (सावित्री)स म्हणाले।

Verse 4

योऽस्मिन्कुंडे नरः स्नात्वा मल्लिंगं पूजयिष्यति । पौर्णमास्यां विधानेन गन्धपुष्पादिभिः क्रमात्

जो मनुष्य या कुंडात स्नान करून, पौर्णिमेच्या दिवशी विधीनुसार क्रमाने गंध, पुष्प इत्यादींनी माझ्या लिंगाची पूजा करील—

Verse 5

दास्यं तस्य वरा निष्टान्मनसाऽभीसिताञ्छुभान्

मी त्याला श्रेष्ठ वर देईन—मनात अभिलषित शुभ आशीर्वाद, जे निश्चयाने सिद्ध होतील।

Verse 6

महापातकयुक्तोऽपि मुक्तो भवति पातकैः । सर्वकामसमृद्धात्मा स भूयाद्वृषभध्वजः

महापातकांनी युक्त असला तरी तो पापांपासून मुक्त होतो. सर्वकामसमृद्ध होऊन तो वृषभध्वज (शिव) पद प्राप्त करतो।

Verse 7

इत्येवमुक्त्वा देवेशि ततोऽन्तर्धानमागतः । सावित्री ब्रह्मलोके तु गता संस्थाप्य शंकरम्

हे देवेशी! असे बोलून तो तत्क्षणी अंतर्धान पावला. आणि सावित्रीने शंकराची स्थापना करून ब्रह्मलोकास प्रस्थान केले।

Verse 8

इति संक्षेपतः प्रोक्तं सावित्रीशमहोदयम् । शृणुयाद्यस्तु मतिमान्स मुक्तः पातकैर्भवेत्

अशा रीतीने संक्षेपाने सावित्रीशाचा महान उदय सांगितला. जो विवेकी हे ऐकतो तो पापांपासून मुक्त होतो।

Verse 151

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये ब्रह्मकुण्डमाहात्म्ये सावित्रीश्वरभैरवमाहात्म्यवर्णनंनामैकपंचाशदुत्तरशततमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीस्कंदमहापुराणातील एकाशीति-साहस्री संहितेच्या सप्तम प्रभासखण्डातील प्रथम प्रभासक्षेत्रमाहात्म्याच्या ब्रह्मकुण्डमाहात्म्यात ‘सावित्रीश्वर-भैरव-माहात्म्य-वर्णन’ नामक एकशे एकावन्नावा अध्याय समाप्त झाला।