Adhyaya 147

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि ब्रह्मकुण्डमनुत्तमम् । तस्यैव नैरृते भागे ब्रह्मणा निर्मितं पुरा

ईश्वर म्हणाले—हे महादेवि! त्यानंतर अनुपम ब्रह्मकुंडाकडे जावे; त्याच्याच नैऋत्य भागात ब्रह्मदेवांनी प्राचीनकाळी एक पवित्र स्थान निर्माण केले होते।

Verse 2

यदा तु ऋक्षराजेन सोमनाथः प्रति ष्ठितः । तदा ब्रह्मादयो देवाः सर्वे तत्र समागताः । प्रतिष्ठार्थं हि देवस्य शशांकेन निमन्त्रिताः

जेव्हा नक्षत्रांचा अधिपती शशांक (चंद्र) याने सोमनाथाची प्रतिष्ठा केली, तेव्हा ब्रह्मा आदी सर्व देव तेथे एकत्र आले—देवप्रतिष्ठेसाठी चंद्रानेच निमंत्रित केलेले।

Verse 3

अथाऽब्रवीन्निशानाथो ब्रह्माणं विनयान्वितः

तेव्हा विनयाने परिपूर्ण निशानाथ (चंद्र) ब्रह्मदेवांना म्हणाला।

Verse 4

कृतं भवद्भिर्जानाति स्थापनं वै यथा जनः । तथा कुरु सुरश्रेष्ठ चिह्नमात्मसमुद्भवम्

ही स्थापना तुमच्याच हातून झाली आहे हे लोकांना कळावे असे करा; हे सुरश्रेष्ठ, आपल्या दिव्य सामर्थ्यातून उत्पन्न झालेले एक चिह्न प्रकट करा।

Verse 5

एवं श्रुत्वा तदा ब्रह्मा ध्यानं कृत्वा तु निश्चलम् । आह्वयत्सर्वतीर्थानि पुष्करादीनि सर्वशः

हे ऐकून ब्रह्मदेव स्थिर ध्यानात निमग्न झाले आणि पुष्करादी सर्व तीर्थांना सर्व दिशांतून आवाहन केले।

Verse 6

स्वर्गे वै यानि तीर्थानि तथैव च रसातले । तपःसामर्थ्ययोगेन ब्रह्मणाऽकर्षितानि च । अतस्तस्यैव नाम्ना तु ब्रह्मकुण्डं तु गीयते

स्वर्गातील आणि रसातळातील जे तीर्थ आहेत, ती ब्रह्मदेवांनी तपस्येच्या सामर्थ्याने येथे ओढून आणली; म्हणून हे त्यांच्या नावाने ‘ब्रह्मकुंड’ म्हणून प्रसिद्ध आहे।

Verse 7

गणानां च सहस्रैस्तु चतुर्दशभिरीक्ष्यते । अतश्चाभक्तियुक्तानां दुष्प्राप्यं तीर्थमुत्तमम्

हे चौदा हजार गणांनी पाहिले जाते; म्हणून भक्तिरहित लोकांसाठी हे उत्तम तीर्थ दुर्मिळ आहे।

Verse 8

अथाब्रवीत्सर्वदेवान्ब्रह्मा लोकपितामहः

तेव्हा लोकपितामह ब्रह्मदेव सर्व देवांना उद्देशून म्हणाले।

Verse 9

अत्र कुण्डे नरः स्नात्वा यः पितॄंस्तर्पयिष्यति । अग्निष्टोमफलं सव लप्स्यते स च मानवः । तत्प्रसादात्स्वर्गलोके विमानेन चरिष्यति

जो मनुष्य या कुंडात स्नान करून पितरांचे तर्पण करतो, तो अग्निष्टोम यज्ञाचे संपूर्ण फळ प्राप्त करतो; त्या पुण्यप्रसादाने तो स्वर्गलोकी विमानाने विचरतो।

Verse 10

गोदानं चाश्वदानं च तथा स्वर्णकमण्डलुम् । दद्याद्विप्राय विदुषे सर्वपापापनुत्तये

सर्व पापांच्या नाशासाठी विद्वान् ब्राह्मणास गोदान, अश्वदान तसेच सुवर्ण कमंडलू दान द्यावे।

Verse 11

पौर्णमास्यां महादेवि तथा च प्रतिपद्दिने । सर्वपापविनाशार्थं तत्र स्नाति सरस्वती

हे महादेवी! पौर्णिमेला तसेच प्रतिपदेच्या दिवशीही सर्व पापांचा नाश व्हावा म्हणून सरस्वती तेथे स्नान करते।

Verse 12

सिद्धं रसायनं देवि तत्र वै ह्युदकं प्रिये । नानावर्णसमायुक्तमुपदेशेन सिद्ध्यति

हे देवी, प्रिये! तेथील जल खरोखरच सिद्ध रसायन आहे; नानावर्णांनी युक्त ते उपदेशाने प्रभावी सिद्ध होते।

Verse 13

दारिद्र्यदुःखरुक्छोकान्मानवः सेवते कथम् । ब्रह्मकुण्डमनुप्राप्य कल्पवृक्षमिवापरम्

ब्रह्मकुंडास प्राप्त झाल्यावर मनुष्य दारिद्र्य, दुःख, रोग व शोक कसा काय सहन करील? ते तर जणू दुसरे कल्पवृक्षच आहे।

Verse 14

देव्युवाच । भगवन्विस्तराद्ब्रूहि ब्रह्मकुण्डमहोदयम् । सर्वप्राणिहितार्थाय विस्तराद्वद मे प्रभो

देवी म्हणाली— हे भगवन्, ब्रह्मकुंडाचा महान उदय व महिमा विस्ताराने सांगा. सर्व प्राण्यांच्या हितासाठी, हे प्रभो, मला सविस्तर वर्णन करा.

Verse 15

ब्रह्मकुंडस्य माहात्म्यं श्रोतुं मे कौतुकं महत् । लोकानां दुःखनाशाय दारिद्यक्षयहेतवे

ब्रह्मकुंडाचे माहात्म्य ऐकण्याची मला मोठी उत्कंठा आहे; लोकांचे दुःख नष्ट व्हावे आणि दारिद्र्याचा क्षय व्हावा म्हणून.

Verse 16

भगवन्मानुषाः सर्वे दुःखशोकनिपीडिताः । भ्रमंति सकलं जन्म रसायनविमोहिताः

हे भगवन्, सर्व मनुष्य दुःख व शोकाने पीडित आहेत; रसायनांच्या मोहाने भ्रमित होऊन ते अख्खे आयुष्य भटकत राहतात.

Verse 17

तेषां हिताय मे ब्रूहि निर्वाणं रसमुत्तमम् । आदाविह शरीरं तु अक्षय्यं तु यथा भवेत्

त्यांच्या हितासाठी मला तो परम ‘रस’ सांगा जो निर्वाण देतो; आणि आरंभी येथे शरीर कसे अक्षय व अविनाशी होईल तेही सांगा.

Verse 18

अष्टसिद्धिसमा युक्तं सर्वविद्यासमन्वितम् । कामरूपं क्रियायुक्तं सर्वव्याधिविवर्जितम्

तो अष्टसिद्धींनी युक्त, सर्व विद्यांनी संपन्न, इच्छेनुसार रूप धारण करणारा, क्रियेत समर्थ व सर्व रोगांपासून मुक्त होतो.

Verse 19

ततस्तु परमं देव निर्वाणं येन वै लभेत् । मानवः कृतकृत्यश्च जायते च यथा प्रभो

त्यानंतर, हे परमदेवा! ज्यायोगे मनुष्य परम निर्वाण प्राप्त करील आणि, हे प्रभो, तुमच्या विधानाप्रमाणे कृतकृत्य होईल—ते सांगावे.

Verse 20

तथा कथय मे देव दयां कृत्वा जगत्प्रभो । निर्वाणपरमं कल्पं सर्वभ्रांतिविवर्जितम् । प्रसिद्धं सुखदं दिव्यं समा चक्ष्व महेश्वर

म्हणून, हे देव! हे जगत्प्रभो, दया करून मला तो दिव्य, प्रसिद्ध, सुखद आणि सर्व भ्रांतीपासून मुक्त—निर्वाणपरम कल्प (विधी) सांगावा; हे महेश्वर, तो सविस्तर स्पष्ट करावा.

Verse 21

ईश्वर उवाच । साधुसाधु महादेवि लोकानां हितकारिणि । मर्त्यलोके महादेवि तीर्थं तीर्थवरं शुभम्

ईश्वर म्हणाले—“साधु साधु, हे महादेवी, लोकांचे हित करणारी! हे महादेवी, मर्त्यलोकी एक शुभ तीर्थ आहे—तीर्थांमध्ये श्रेष्ठ।”

Verse 22

प्रभासं परमं ख्यातं तच्च द्वादशयोजनम् । तत्र सोमेश्वरो देवस्त्रिषु लोकेषु विश्रुतः

प्रभास परम ख्यात आहे आणि ते बारा योजन विस्तारलेले आहे. तेथे देव सोमेश्वर त्रिलोकी विख्यात आहेत.

Verse 23

तस्य पूर्वे समाख्यातः श्रीकृष्णो दैत्यसूदनः । चण्डिका योगिनी तत्र सखीभिः परिवारिता

त्याच्या पूर्वेस दैत्यसूदन श्रीकृष्ण प्रसिद्ध आहेत; तेथेच योगिनी चंडिकाही सखी-देवींनी परिवेष्टित होऊन विराजमान आहे।

Verse 24

ततः पूर्वे दिशां भागे चतुर्वक्त्रेण निर्मितम् । तीर्थात्तीर्थं वरं दिव्यं सर्वाश्चर्यमयं शुभम्

यानंतर पूर्व दिशेच्या भागात चतुर्मुख ब्रह्म्याने निर्मिलेलं एक दिव्य तीर्थ आहे—तीर्थांतील श्रेष्ठ, सर्वथा आश्चर्यमय व शुभ।

Verse 25

सेवितं सर्वदेवैस्तु सिद्धैः साध्यैर्ग्रहैस्तथा । अप्सरोमुनिभिर्दिव्यैर्यक्षैश्च पन्नगैः सदा

ते तीर्थ सर्व देव, सिद्ध, साध्य व ग्रह यांनी तसेच दिव्य अप्सरा, मुनि, आणि यक्ष व नाग यांनीही सदैव सेविले जाते।

Verse 26

सिद्ध्यर्थं सर्वकामार्थं दिव्यभोगावहं शुभम् । ब्रह्मकुण्डमिति ख्यातं ब्रह्मणा निर्मितं यतः

हे तीर्थ शुभ असून सिद्धीसाठी व सर्व काम्य फलासाठी आहे, दिव्य भोग देणारे आहे; ब्रह्म्याने निर्मिले म्हणून ‘ब्रह्मकुंड’ या नावाने प्रसिद्ध आहे।

Verse 27

तस्य वायव्यकोणे तु हिर ण्येशः स्वयं स्थितः । तमाराध्य महादेवं हिरण्येश्वरमुत्तमम्

त्याच्या वायव्य कोपऱ्यात स्वयं हिरण्येश स्थित आहेत; त्या उत्तम महादेव हिरण्येश्वराची आराधना केल्यास (इष्ट फल प्राप्त होते)।

Verse 28

महामन्त्रं जपेत्क्षिप्रं दशांशं होमयेत्सुधीः । होमेन सिद्ध्यते मन्त्रः सत्यं सत्यं वरानने

हे वरानने! सुधी पुरुषाने शीघ्र महामंत्राचा जप करावा आणि त्याचा दशांश होमात अर्पण करावा. होमानेच मंत्र सिद्ध होतो—सत्य, सत्य.

Verse 29

तस्योत्तरे तु दिग्भागे किञ्चिदीशानमाश्रितः । चतुर्वक्त्रो महादेवि क्षेत्रपो लिंगरूपधृक्

त्याच्या उत्तरेकडे, ईशान (ईशान्य) दिशेकडे किंचित् झुकलेला, हे महादेवी, चतुर्मुख क्षेत्रपाल लिंगरूप धारण करून उभा आहे.

Verse 30

तत्स्थानं रक्षते देवि लिंगरूपेण शंकरः । तमाराध्य प्रयत्नेन ततः कुण्डं समाश्रयेत्

हे देवी! त्या स्थानाचे रक्षण शंकर लिंगरूपाने करतात. त्यांची प्रयत्नपूर्वक आराधना करून मग कुण्डाचा आश्रय घ्यावा.

Verse 31

सर्वैश्वर्यमयं देवि नानावर्णविचित्रितम् । कुण्डस्यास्येशदिग्भागे भैरवेश्वरमुत्तमम्

हे देवी! हे कुण्ड सर्व ऐश्वर्याने परिपूर्ण असून नानावर्णांनी विचित्रित आहे. या कुण्डाच्या ईशान भागी उत्तम भैरवेश्वर आहेत.

Verse 32

दुर्गन्धा भासुरा देवि वहते रसरूपिणी । तस्या रसेन संयुक्तं पृथग्वर्णं हि कर्बुरम्

हे देवी! तेथे रसरूपिणी एक तेजस्वी धारा वाहते; ती कधी दुर्गंधयुक्तही असते. तिच्या रसाशी संयुक्त झाल्यावर ते कर्बुर—म्हणजे वेगवेगळ्या रंगांनी चित्रीत—होते.

Verse 33

मेघवर्णं महादिव्यं राजतं च पुनः शुभम् । कपिलं दुग्धवर्णं च कर्पूराभं सुशोभनम्

ते कधी मेघवर्ण, अत्यंत दिव्य असे दिसते; पुन्हा कधी रजतप्रभेने शुभ भासते. कधी कपिल, कधी दुग्धवर्ण, कधी कर्पूरसदृश उज्ज्वल—अतिशय शोभिवंत.

Verse 34

कदा कस्तूरिकाभासं कुंकुमच्छविकावहम् । सौगन्धं चंदनोपेतं कदाचिद्रौधि रोदकम्

कधी कस्तुरीसदृश भासते, कधी कुंकुमछटा धारण करते. सुगंधाने परिपूर्ण, चंदनगंधयुक्त; आणि कधी रौद्र होऊन उग्र-उत्ताल होते.

Verse 35

एते रसाश्च विविधा दृश्यंते तत्र सर्वदा । यस्य तुष्टो महादेवः सिद्ध्यते तस्य तत्क्षणात्

हे विविध रस तेथे सर्वदा दिसतात. ज्याच्यावर महादेव प्रसन्न होतात, त्याचे कार्य तत्क्षणी सिद्ध होते.

Verse 36

रजतं क्षिप्यते तत्र सुवर्ण मिव जायते । प्रत्यक्षमेव तत्रैव रसायनमनुत्तमम्

तेथे रजत टाकले असता ते सुवर्णासारखे होते. तेथेच प्रत्यक्षरूपे अनुपम रसायन (अलौकिक रस) आहे.

Verse 37

पश्यंति मानवा देवि कौतुकं तत्क्षणाद्भृशम् । रसं हि परमं दिव्यं तत्रस्थं च कलौ युगे

हे देवि, मानव त्या महान् अद्भुताचे दर्शन तत्क्षणी करतात. कारण तो परम दिव्य रस कलियुगातही तेथेच स्थित आहे.

Verse 38

सिद्धं सिद्धरसं पुंसां व्याधीनां क्षयकारकम् । हेमबीजमयं दिव्यं ब्रह्मकुण्डोद्भवं महत्

हा मनुष्यांसाठी सिद्ध ‘सिद्ध-रस’ आहे, जो व्याधींचा क्षय करणारा आहे। सुवर्णबीजमय, दिव्य आणि ब्रह्मकुंडातून उत्पन्न झालेले हे महान द्रव्य आहे।

Verse 39

इदानीं ते प्रवक्ष्यामि मनुष्याणां हिताय वै । दारिद्र्यं क्षयमाप्नोति तत्क्षणाच्च यशस्विनि

आता मी तुला—खरोखरच मनुष्यांच्या हितासाठी, हे यशस्विनी—तो विधी सांगतो, ज्याने दारिद्र्याचा क्षय होतो आणि त्याच क्षणी यश प्रकटते।

Verse 40

आदावेव प्रकुर्वन्ति ताम्रकुम्भं दृढं शुभम् । तीर्थोदकं क्षिपेत्तत्र पत्रैस्ताम्रस्तथा युतम्

प्रारंभीच दृढ व शुभ तांब्याचा कुंभ तयार करावा। त्यात तीर्थाचे पवित्र जल ओतावे आणि तांब्याची पत्रे/फलकही घालावीत।

Verse 41

निक्षिप्य भूमौ तत्कुम्भं ज्वालयेदनलं ततः । चुह्लीरूपेण षण्मासं पाचयेत्तं शनैःशनैः

तो कुंभ जमिनीवर ठेवून मग अग्नी प्रज्वलित करावा। चुलीच्या रूपाने, सहा महिने त्यास हळूहळू तापवत/पकवत राहावे।

Verse 42

पश्चादुद्धृत्य तं कुम्भं पुनरेव जलं क्षिपेत् । मासमेकं पुनः कुर्यान्मासमेकं पुनर्भृशम्

यानंतर तो कुंभ उचलून, पुन्हा त्यात जल ओतावे। एक महिना तीच क्रिया पुन्हा करावी, आणि मग अत्यंत काळजीपूर्वक आणखी एक महिना करावी।

Verse 43

ततः सर्वाणि खण्डानि एकीकृत्य प्रयत्नतः । पुनरेवोदकेनैव प्लाव्य चावर्तयेत्पुनः

मग सर्व खंड प्रयत्नाने एकत्र करून एक करावेत; नंतर केवळ पाण्याने ते पुन्हा भिजवून वारंवार मळावे/फिरवावे।

Verse 44

कांचनं जायते तत्र यदि तुष्टो महेश्वरः

तेथे महेश्वर प्रसन्न झाल्यास सुवर्ण उत्पन्न होते।

Verse 45

सिद्धिं शरीरजां देवि यदीच्छेन्मानवोत्तमः । स स्नानमादितः कृत्वा संवत्सरत्रयं पुनः

हे देवी! जर उत्तम मनुष्य देहसंबंधी सिद्धी इच्छितो, तर प्रथम विधिपूर्वक स्नान आरंभ करून नंतर तीन वर्षे तेच आचरावे।

Verse 46

मौनेन नियमेनैव महामंत्रजपान्वितः । पूजयेच्च हिरण्येशं क्षेत्रपालं प्रयत्नतः

मौन व नियमपालनयुक्त, तसेच महामंत्रजपात रत होऊन, तो प्रयत्नपूर्वक क्षेत्रपाल हिरण्येशाचे पूजन करावे।

Verse 47

पंचोपचारसंयुक्तं ध्यानधारणसंयुतम् । तीर्थोदकेन पाकं वै पेयं तद्वदुदुम्बरे

पंचोपचारांनी युक्त, ध्यान-धारणेसह, तीर्थजलाने तो पाक/काढा सिद्ध करून तो प्यावा; तसेच उडुंबर वृक्षाजवळही।

Verse 48

एवं वर्षत्रयेणैव दिव्यदेहः प्रजायते । तेजस्वी वलवान्प्राज्ञः सर्वव्याधिविवर्जितः

अशा रीतीने केवळ तीन वर्षांत दिव्य देह प्राप्त होतो—तेजस्वी, बलवान, प्राज्ञ आणि सर्व व्याधींहून मुक्त।

Verse 49

जीवेद्वर्षेशतान्येव त्रीणि दुःखविवर्जितः । वर्षत्रयमविच्छिन्नं यस्तत्र स्नानमाचरेत्

जो तेथे तीन वर्षे अखंड स्नान करतो, तो सर्व दुःखांपासून मुक्त होऊन तीनशे वर्षे जगतो।

Verse 50

वागीश्वरीं जपेन्नित्यं पूजाहोमसमन्वितः । तस्य प्रवर्तते वाणी सिद्धिः सारस्वती भवेत्

जो पूजाहोमासहित नित्य वागीश्वरीचा जप करतो, त्याची वाणी प्रवाही होते आणि सारस्वती-सिद्धी प्रकट होते।

Verse 51

संस्कृतं प्राकृतं चैवापभ्रंशं भूतभाषितम् । गांगस्रोतःप्रवाहेण उद्गिरेद्गिरमात्मवान् । अश्रान्तां च वरारोहे ह्यविच्छिन्नां च संततम्

आत्मबलयुक्त तो संस्कृत, प्राकृत, अपभ्रंश तसेच भूतांची भाषा देखील उच्चारेल; गंगास्रोताच्या प्रवाहासारखी—हे वरारोहे—त्याची वाणी अश्रान्त, अविच्छिन्न व सतत असेल।

Verse 52

वदेद्वादिसहस्रैस्तु न श्रमस्तस्य जायते । तीर्थस्यास्य प्रभावेण सर्वशास्त्रविशारदाः

हजारो वाद्यांशी वादविवाद केला तरी त्याला श्रम होत नाही; या तीर्थाच्या प्रभावाने तो सर्व शास्त्रांत विशारद होतो।

Verse 53

पंडिता गर्विताः सर्वे तर्कशास्त्रविशारदाः । आगच्छन्ति समं तात विद्ययोद्धतकन्धराः । न शक्नुवंति ते वक्तुं द्रष्टुं वक्त्रमपि प्रिये

हे प्रिये, तर्कशास्त्रात पारंगत असे सर्व गर्विष्ठ पंडित एकत्र येतात, विद्येच्या मदाने मान उंचावलेली; तरी ते बोलू शकत नाहीत, त्याचे मुखही पाहू शकत नाहीत।

Verse 54

वादिनां च सहस्राणि भनक्त्येवं निरीक्षणात्

केवळ दर्शनमात्राने तो अशा रीतीने हजारो वादी (विवादक) चुरडून टाकतो।

Verse 55

उद्वाहयति शास्त्राणि विबुद्धार्थानि सत्वरम् । विमलं पाञ्चरात्रं च वैष्णवं शैवमेव च

तो शास्त्रे त्यांच्या पूर्ण अर्थबोधासह त्वरेने उलगडतो—विमलमत, पाञ्चरात्र, वैष्णव परंपरा आणि शैव सिद्धांतही।

Verse 56

इतिहासपुराणं च भूततंत्रं च गारुडम् । भैरवं च महातंत्रं कुलमार्गं द्विधा प्रिये

आणि हे प्रिये, तो इतिहास-पुराण, भूततंत्र, गारुडविद्या, भैरव व अन्य महातंत्र, तसेच कुलमार्गाचे द्विविध भेदही जाणतो।

Verse 57

रथप्रवरवेगेन वाणी चास्खलिता भवेत् । नश्यंति वादिनः सर्वे गरुडस्येव पन्नगाः

त्याची वाणी श्रेष्ठ रथाच्या वेगासारखी तीव्र व अस्खलित होते; सर्व वादी गरुडापुढे सर्प जसे नष्ट होतात तसे नाहीसे होतात।

Verse 58

न दारिद्र्यं न रोगश्च न दुःखं मानसं पुनः । राजमान्यो महामानी भवेद्ब्रह्मप्रसादतः

ना दारिद्र्य, ना रोग, आणि पुन्हा मानसिक दुःखही नाही; ब्रह्मदेवाच्या प्रसादाने तो राजमान्य व अत्यंत मान्यवर होतो।

Verse 59

उत्साहबलसंयुक्तो देववज्जीवते सुधीः । दाता भोक्ता च वाग्ग्मी च तीर्थस्यास्य प्रसादतः

या तीर्थाच्या प्रसादाने उत्साह व बलयुक्त सुज्ञ पुरुष देवासारखा जगतो—तो दाता, योग्य भोक्ता आणि वाणीमध्ये प्रगल्भ होतो।

Verse 60

तैलाभ्यक्तस्य यत्तेजो जायते मनुजेषु च । स्नातमात्रे तथा तेजस्तीर्थस्यैव प्रसादतः

तेलाने अभ्यंग केल्याने मनुष्यात जे तेज उत्पन्न होते, तसेच तेज येथे केवळ स्नानमात्राने—या तीर्थाच्या प्रसादाने—प्रकट होते।

Verse 61

यत्पापं कुरुते जंतुः पैशुन्यं च कृतघ्नताम् । मित्रद्रोहे च यत्पापं यत्पापं पारदारिकम् । तत्सर्वं विलयं याति कुंडस्नानरतस्य च

जीव जे पाप करतो—चहाडी/निंदा, कृतघ्नता, मित्रद्रोह आणि परस्त्रीगमनाचे पाप—कुंडस्नानात रत असणाऱ्याचे ते सर्व नष्ट होते।

Verse 62

मुशलं लङ्घयेद् यस्तु यो गास्त्यजति वै द्विजः । तत्पापं क्षयमाप्नोति ब्रह्मकुण्डस्य दर्शनात्

जो द्विज मर्यादा ओलांडतो किंवा गायींचा त्याग करतो, त्याचे ते पापही ब्रह्मकुंडाचे केवळ दर्शन घेतल्याने क्षय पावते।

Verse 63

पृथिव्यां यानि तीर्थानि दैवतानि तथा पुनः । पूजितानि च सर्वाणि कुण्डस्नानप्रभावतः

या कुण्डात स्नान केल्याच्या प्रभावाने पृथ्वीवरील सर्व तीर्थे आणि सर्व देवता—सर्वस्वी—पूजिलेले मानले जातात.

Verse 64

सप्तजन्मार्जितं पापं दर्शनात्क्षयमाव्रजेत्

सात जन्मांत साचलेले पापही केवळ याचे दर्शन होताच क्षय पावून नष्ट होते.

Verse 65

यत्पापं गुरुगोघ्ने च परस्वहरणेषु च । तत्पापं क्षयमाप्नोति ब्रह्मकुण्डनिषेवणात्

गुरुहत्येचे, गोहत्येचे आणि परधनहरणाचे जे पाप असते, ते ब्रह्मकुण्डाचे भक्तिभावाने सेवन केल्याने क्षय पावते.

Verse 66

प्रदक्षिणं च यः कुर्यात्स्नात्वा कुण्डस्य नामतः । संख्यया पंचदश वै शृणु तस्यापि यत्फलम्

जो स्नान करून या कुण्डाची पंधरा वेळा प्रदक्षिणा करतो, त्या कर्माचे फळही ऐक.

Verse 67

प्रदक्षिणीकृता तेन सप्तद्वीपा वसुन्धरा । सप्तपातालसहिता तीर्थकोटिभिरावृता

त्याच्या प्रदक्षिणेमुळे सात द्वीपांची वसुंधरा, सात पाताळांसह, कोट्यवधी तीर्थांनी आवृत—जणू संपूर्ण प्रदक्षिणा झाल्यासारखी होते.

Verse 68

आहारमात्रं यो दद्यात्तत्र वेदविदां वरे । लक्षभोज्यं कृतं तेन तीर्थस्यास्य प्रभावतः

हे वेदविद्यांतील श्रेष्ठा! जो तेथे अन्नाचा केवळ थोडासा अंशही दान देतो, या तीर्थाच्या प्रभावाने त्याने जणू लक्ष लोकांना भोजन घातले असे फळ मिळते।

Verse 69

ब्रह्मेश्वरं च संपूज्य हिरण्येश्वरमुत्तमम् । क्षेत्रपालं चतुर्वक्त्रं पूजयेच्चिन्तितं लभेत्

ब्रह्मेश्वर व उत्तम हिरण्येश्वर यांची विधिपूर्वक पूजा करून, चतुर्मुख क्षेत्रपालाचीही आराधना करावी; त्यामुळे इच्छित फल प्राप्त होते।

Verse 70

एकविंशत्कुलै र्युक्तः सर्वपापविवर्जितः । ब्रह्मलोकं स वै याति नात्र कार्या विचारणा

एकवीस कुलांसह, सर्व पापांपासून मुक्त होऊन, तो निश्चयाने ब्रह्मलोकास जातो; याबाबत विचार करण्याची गरज नाही।

Verse 71

विरंचिकुण्डे स्नात्वा वा यो जपेद्वेदमातरम् । लक्षजाप्यविधानेन स मुक्तः पातकैर्भवेत्

किंवा विरंचिकुंडात स्नान करून जो वेदमाता (वाणीदेवी/वेदमंत्र) यांचा लक्षजप विधीनुसार जप करतो, तो पातकांपासून मुक्त होतो।

Verse 72

स एव पुण्यकर्त्ता च स एव पुरुषोत्तमः । यात्रा तत्र कृता येन ब्रह्मकुण्डे वरानने

हे वरानने! ज्याने तेथे ब्रह्मकुंडात यात्रा (तीर्थयात्रा) केली, तोच खरा पुण्यकर्ता आणि तोच पुरुषोत्तम आहे।

Verse 73

अष्टाशीतिसहस्राणि ऋषीणामूर्ध्वरेतसाम् । ब्रह्मकुण्डं समाश्रित्य ब्रह्मदेवमुपासते

ऊर्ध्वरेतस् (ब्रह्मचर्यनिष्ठ) असे अठ्ठ्याऐंशी हजार ऋषी ब्रह्मकुंडाचा आश्रय घेऊन देवाधिदेव ब्रह्मदेवाची उपासना करतात.

Verse 74

तावद्गर्जंति तीर्थानि त्रैलोक्ये सचराचरे । यावद्ब्रह्मेश्वरं तीर्थं न पश्यन्ति नराः प्रिये

हे प्रिये! जोपर्यंत लोक ब्रह्मेश्वर-तीर्थाचे दर्शन घेत नाहीत, तोपर्यंत त्रैलोक्यात चराचरांसह इतर तीर्थे आपली महिमा गर्जत राहतात.

Verse 75

ब्रह्मकुण्डे च पानीयं ये पिबन्ति नराः सकृत् । न तेषां संक्रमेत्पापं वाचिकं मानसं तनौ

जे मनुष्य ब्रह्मकुंडाचे पाणी एकदाही पितात, त्यांच्या देहात वाणी व मनाने केलेले पाप संचारत नाही.

Verse 76

ब्रह्मांडोत्तरमध्ये तु यानि तीर्थानि संति वै । तेषां पुण्यमवाप्नोति ब्रह्मकुण्डे प्रदक्षिणात्

ब्रह्मांडाच्या ऊर्ध्व व मध्य लोकांत जितकी तीर्थे आहेत, ब्रह्मकुंडाची प्रदक्षिणा केल्याने त्या सर्वांचे पुण्य प्राप्त होते.

Verse 77

याज्ञवल्क्यो महात्मा च परब्रह्मस्वरूपवान् । सोऽपि कुंडं न मुंचेत निकुं भस्तु गणस्तथा

परब्रह्मस्वरूप महात्मा याज्ञवल्क्यही हे कुंड सोडत नाहीत; तसेच निकुंभ आणि त्याचा गणही (सोडत नाही).

Verse 78

इति संक्षेपतः प्रोक्तं माहात्म्यं ब्रह्मकुण्डजम् । तव स्नेहेन देवेशि किमन्यत्परिपृच्छसि

अशा रीतीने संक्षेपाने ब्रह्मकुंडातून उत्पन्न झालेले माहात्म्य सांगितले. हे देवेशी, तुझ्या स्नेहामुळे आणखी काय विचारू इच्छितेस?

Verse 79

य इदं शृणुयान्मर्त्यः सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः । स मुक्तः पातकैः सर्वैर्ब्रह्मलोकं च गच्छति

जो मर्त्य हे वर्णन सम्यक श्रद्धेसह ऐकतो, तो सर्व पातकांपासून मुक्त होऊन ब्रह्मलोकास जातो.