Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 4

Devanagari script

य एष सागरो देवि योजनायतविस्तरः । आयतोऽशीतिसाहस्रं योजनानां प्रकीर्तितः

Transliteration

ya eṣa sāgaro devi yojanāyatavistaraḥ | āyato'śītisāhasraṃ yojanānāṃ prakīrtitaḥ

Translation

हे देवि, हा सागर योजनमापाने अत्यंत विस्तीर्ण आहे; त्याची लांबी ऐंशी सहस्र योजना अशी प्रकीर्तित आहे।

Word by Word

• यः: which/who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• एषः: this
• एषः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; निर्देशार्थ

• सागरः: ocean/sea
• सागरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सागर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• देवि: O goddess
• देवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन

• योजनायतविस्तरः: having an extent measured in yojanas
• योजनायतविस्तरः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: योजन + आयत + विस्तर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—योजनैः आयतः (तृतीया-तत्पुरुष) + विस्तरः (कर्मधारय-प्राय)

• आयतः: extended (in length)
• आयतः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आ + यम् (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त/PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘extended/long’

• अशीतिसाहस्रम्: eighty thousand
• अशीतिसाहस्रम्: Measure (परिमाण)
• Type: Noun
• Root: अशीति + सहस्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः—अशीति-सहस्रम् (eighty thousand) द्विगु

• योजनानाम्: of yojanas
• योजनानाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: योजन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन

• प्रकीर्तितः: is proclaimed
• प्रकीर्तितः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + कीर्त् (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त/PPP) प्रयुक्तः विधेय-विशेषणरूपेण; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘is proclaimed/said’

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Sāgara at Prabhāsa

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim-goddess dialogue set on the Prabhāsa shore: the ocean stretches immeasurably, waves like silver bands; sages point to the horizon while reciting yojana-measures.

Characters & Entities

• Īśvara (Śiva)
• Mahādevī
• Sāgara (ocean)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The māhātmya frames sacred travel within a vast, meaningful cosmos where geography itself becomes a theater of dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The coastal sacred landscape of Prabhāsa Kṣetra, in the context of Sāgarāditya and the ocean.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; it provides cosmographic/geographic description supporting the tīrtha context.