
या अध्यायात ईश्वर देवीला क्षेमेश्वर (क्षेमंकरॆश्वर) नावाच्या अत्यंत प्रभावी लिंगाचे माहात्म्य सांगतात. हे कपालेशाच्या उत्तर कोपऱ्यात, कपालेश-क्षेत्राच्या दर्शन-पूजनपरिसरात, “पंधरा धनुष्य” इतक्या अंतरावर स्थित आहे असे वर्णन येते. हे लिंग महाप्रभावी व सर्वपातकनाशक मानले आहे. पुढे कारणकथा—क्षेममूर्ती नावाच्या पराक्रमी राजाने तेथे दीर्घ तप केले आणि भक्ती व एकाग्र संकल्पाने लिंगाची स्थापना केली. या लिंगाच्या दर्शनाने ‘क्षेम’ (कल्याण व स्थिर मंगल), कार्यसिद्धी, जन्मोजन्मी इष्टार्थसमृद्धी आणि सौभाग्य प्राप्त होते. केवळ दर्शनाचे फळ शंभर गायी दान केल्यासारखे सांगून, क्षेत्रफल इच्छिणाऱ्यांनी नित्य या लिंगाचा आश्रय घ्यावा असा उपदेश केला आहे।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि क्षेमेश्वरमनुत्तमम् । तस्मादुत्तरकोणस्थं कपालेशाग्निगोचरे
ईश्वर म्हणाले—हे महादेवी, मग अनुपम क्षेमेश्वराकडे जावे. तेथून तो उत्तर-कोपऱ्यात, कपालेश व अग्नीच्या गोचरात (दृष्टीपरिसरात) स्थित आहे.
Verse 2
धनुषां पंचदशके कपालेश्वरतः स्थितम् । लिंगं महाप्रभावं हि सर्वपातकनाशनम्
कपालेश्वरापासून पंधरा धनुष्य अंतरावर महाप्रभावी लिंग स्थित आहे; ते सर्व महापातकांचा नाश करणारे आहे।
Verse 3
क्षेममूर्तिः पुरा राजा बभूव स महाबलः । तेन तत्र तपस्तप्तं चिरकालं महात्मना
पूर्वी काळी क्षेममूर्ती नावाचा महाबलवान राजा होता. त्या महात्म्याने तेथे दीर्घकाळ तप केले.
Verse 4
ततः संस्थापितं लिंगं भक्त्या भावितचेतसा । तद्दृष्ट्वा क्षेममायाति कार्यं क्षेमेण सिद्ध्यति
नंतर भक्तिभावाने भावित चित्ताने त्याने लिंगाची स्थापना केली. त्याचे दर्शन घेतल्याने क्षेम प्राप्त होते आणि कार्य कल्याणाने सिद्ध होते.
Verse 5
सर्वकामसमृद्धात्मा भूया ज्जन्मनिजन्मनि । एवं क्षेमेश्वरं लिंगं ख्यातं पातकनाशनम्
मनुष्य जन्मोजन्मी सर्व कामनांनी समृद्ध व्हावा. अशा प्रकारे क्षेमेश्वर लिंग पातकनाशक म्हणून प्रसिद्ध आहे.
Verse 6
सर्वकामप्रदं नृणां श्रुतं सौभाग्यदायकम् । दर्शनेनापि तस्यापि गोशतस्य फलं स्मृतम्
हे मनुष्यांना सर्व कामना देणारे व सौभाग्य प्रदान करणारे असे ऐकिवात आहे. याचे केवळ दर्शनही शंभर गायी दान केल्याचे फळ देतो असे मानले आहे.
Verse 7
तस्मात्क्षेत्रफलाकांक्षी नित्यं तल्लिंगमाश्रयेत्
म्हणून क्षेत्रफळाची आकांक्षा करणाऱ्याने नित्य त्या लिंगाचा आश्रय घ्यावा।
Verse 127
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये क्षेमंकरेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम सप्तविंशत्युत्तरशततमोऽध्यायः
अशा प्रकारे श्रीस्कंद महापुराणातील एकाशीतिसाहस्री संहितेच्या सप्तम प्रभासखण्डातील प्रथम ‘प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य’ मध्ये ‘क्षेमंकरश्वरमाहात्म्यवर्णन’ नामक एकशे सत्ताविसावा अध्याय समाप्त झाला।