Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 2

Devanagari script

संस्थितं पापशमनं गोपीभिः संप्रतिष्ठितम् । समाराध्य महादेवं पुत्रहेतोर्महेश्वरम् । सर्वकामप्रदं नॄणां पूजितं संततिप्रदम्

Transliteration

saṃsthitaṃ pāpaśamanaṃ gopībhiḥ saṃpratiṣṭhitam | samārādhya mahādevaṃ putrahetormaheśvaram | sarvakāmapradaṃ nṝṇāṃ pūjitaṃ saṃtatipradam

Translation

तेथे पापशमन करणारे गोपीश्वर विराजमान आहेत; गोपींनी त्यांची प्रतिष्ठापना केली आहे। पुत्रप्राप्तीसाठी महादेव महेश्वराची यथाविधी आराधना केल्यास तो मनुष्यांना सर्वकामप्रद ठरतो; पूजिला असता संतती व वंशपरंपरा देतो।

Word by Word

• संस्थितम्: situated
• संस्थितम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + स्था (धातु) → संस्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; महादेवम्/गोपीश्वरम्-विशेषण (situated)

• पापशमनम्: remover of sins
• पापशमनम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पाप + शमन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (pāpānāṃ śamanam)

• गोपीभिः: by the gopīs
• गोपीभिः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: गोपी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन

• संप्रतिष्ठितम्: well-established
• संप्रतिष्ठितम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + प्र + स्था (धातु) → संप्रतिष्ठित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; (well-established)

• समाराध्य: having worshipped
• समाराध्य: Sambandha (Gerundial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: सम् + आ + राध् (धातु) → समाराध्य (कृदन्त-अव्यय)
• Form: क्त्वान्त (Gerund/Absolutive), अव्यय; पूर्वक्रिया (having worshipped)

• महादेवम्: Mahādeva (Śiva)
• महादेवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: महा + देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• पुत्रहेतोः: for the sake of a son
• पुत्रहेतोः: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: पुत्र + हेतु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; तत्पुरुषः (putrasya hetuḥ)

• महेश्वरम्: the Great Lord
• महेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: महा + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; महादेवम्-समनाधिकरण (appositional)

• सर्वकामप्रदम्: giver of all desires
• सर्वकामप्रदम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व + काम + प्रद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (sarvān kāmān pradāti)

• नॄणाम्: of men
• नॄणाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: नृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन

• पूजितम्: worshipped
• पूजितम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पूज् (धातु) → पूजित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; महेश्वरम्-विशेषण

• संततिप्रदम्: giver of progeny
• संततिप्रदम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: संतति + प्रद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (saṃtatiṃ pradāti)

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Gopīśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Mahādevī (Devī)

Visual Art Cues

Scene: A liṅga shrine with Gopīs in devotional posture, offering flowers; a householder couple prays for a child; the atmosphere conveys purification and blessing.

Characters & Entities

• Gopīśvara
• Gopīs
• Mahādeva
• Maheśvara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Worship of Śiva at a sanctified site established by great devotees yields both purification (pāpa-śamana) and dhārmic fulfillments, including progeny.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Gopīśvara in Prabhāsakṣetra, said to be installed by the Gopīs.

What ritualistic prescription is mentioned?

To properly propitiate (samārādhya) and worship (pūjā) Mahādeva at Gopīśvara, especially with the intention of obtaining progeny.