Home›Skanda Purana›Prabhasa Khanda›Prabhasa Kshetra Mahatmya›Adhyaya 118›Shloka 9
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 9

Devanagari script

हस्तहस्तान्तरे देवि प्रासादाः क्षेत्र मध्यतः । सुवर्णकलशोपेताः पताकाकुलितांबराः । विराजंते तु तत्रस्थाः कीर्तिस्तंभा हरेरिव

Transliteration

hastahastāntare devi prāsādāḥ kṣetra madhyataḥ | suvarṇakalaśopetāḥ patākākulitāṃbarāḥ | virājaṃte tu tatrasthāḥ kīrtistaṃbhā hareriva

Translation

हे देवि, क्षेत्राच्या मध्यभागी हातोहात अंतरावर प्रासाद उभे होते—सुवर्ण कलशांनी युक्त, पताकांनी आकाश दाटलेले; तेथे ते हरिच्या कीर्तीस्तंभांसारखे शोभून दिसत होते.

Word by Word
हस्त-हस्त-अन्तरेin the space between hand and hand (i.e., at short intervals)
हस्त-हस्त-अन्तरे:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootहस्त (प्रातिपदिक) + हस्त (प्रातिपदिक) + अन्तर (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन (loc. sg.); “हस्तयोः हस्तयोः मध्ये” अर्थे
देविO goddess
देवि:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन विभक्ति, एकवचन (voc. sg.)
प्रासादाःpalaces, temples
प्रासादाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रासाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन (nom. pl.)
क्षेत्रof the sacred field
क्षेत्र:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootक्षेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति, एकवचन (gen. sg.)
मध्यतःin the middle, from the center
मध्यतः:
Adhikaraṇa (Locative sense/अधिकरणार्थ)
TypeIndeclinable
Rootमध्य (प्रातिपदिक)
Formतसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (ablatival adverb); “मध्यात्/मध्ये” अर्थे
सुवर्ण-कलश-उपेताःendowed with golden finials/pots
सुवर्ण-कलश-उपेताः:
Viśeṣaṇa (Adjectival modifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसुवर्ण (प्रातिपदिक) + कलश (प्रातिपदिक) + उपेत (कृदन्त; √इ “to go” उपसर्ग-उप “endowed with”)
Formतत्पुरुष-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; भूतकृदन्त “युक्ताः/समन्विताः”
पताका-आकुलित-अम्बराःwhose sky/space is filled with banners
पताका-आकुलित-अम्बराः:
Viśeṣaṇa (Adjectival modifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपताका (प्रातिपदिक) + आकुलित (कृदन्त; √आकुल् “to fill/confuse”, here “covered”) + अम्बर (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; “पताकाभिः आकुलितम् अम्बरं येषाम्” (बहुव्रीह्यर्थे प्रयोगः, परन्तु रूपतः तत्पुरुष-समास-श्रृङ्खला)
विराजन्तेthey shine
विराजन्ते:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√राज् (धातु)
Formलट्-लकार (वर्तमान/Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; आत्मनेपद
तुindeed
तु:
Sambandha-bodhaka (Discourse particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; अवधान/विरोधार्थक निपात (particle: “indeed/but”)
तत्र-स्थाःsituated there
तत्र-स्थाः:
Viśeṣaṇa (Adjectival modifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootतत्र (अव्यय) + स्थ (कृदन्त; √स्था “to stand”)
Formअव्ययीभाव-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; “तत्र स्थिताः”
कीर्ति-स्तम्भाःpillars of fame
कीर्ति-स्तम्भाः:
Karta (Apposition/कर्ता-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootकीर्ति (प्रातिपदिक) + स्तम्भ (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
हरेःof Hari
हरेः:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootहरि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति, एकवचन (gen. sg.)
इवlike
इव:
Upamāna-bodhaka (Simile marker/उपमा)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्यय; उपमावाचक (comparative particle)
Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (kṣetra-madhya prāsāda-samūha)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: In the center of Prabhāsa, palatial temples stand close together, each topped with golden kalaśas; countless flags fill the sky, and the whole precinct gleams like towering pillars of Hari’s fame.

Characters & Entities
D
Devī
P
Prabhāsa-kṣetra
P
Prāsāda (temples)
H
Hari (Viṣṇu)

FAQs

A holy place manifests dharma outwardly: dense temples and sacred symbols reflect inner devotion and the area’s accumulated merit.

Prabhāsa-kṣetra, portrayed as filled with closely spaced temples crowned with golden finials and flags.

No direct prescription; the verse praises the established temple-culture and sacred visibility (patākā, kalaśa) of the kṣetra.

←Previous Verse
Next Verse→