Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 27

Devanagari script

ज्ञात्वा तां लक्ष्मणो नष्टां कोपाविष्टं च राघवम् । स्वयमेव तदा चक्रे ब्राह्मणार्ह प्रतिक्रियाम्

Transliteration

jñātvā tāṃ lakṣmaṇo naṣṭāṃ kopāviṣṭaṃ ca rāghavam | svayameva tadā cakre brāhmaṇārha pratikriyām

Translation

ती हरविल्याचे कळताच आणि राघव क्रोधाविष्ट झालेला पाहून लक्ष्मणाने तेव्हा स्वतःच ब्राह्मणांना योग्य अशी विधिपूर्वक प्रतिक्रीया केली।

Word by Word

• ज्ञात्वा: having known
• ज्ञात्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: ज्ञा (धातु)
• Form: क्त्वान्त (Absolutive/Gerund), अव्ययभाव

• ताम्: her
• ताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• लक्ष्मणः: Lakṣmaṇa
• लक्ष्मणः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• नष्टाम्: lost/vanished
• नष्टाम्: Karma (Object qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Verb
• Root: नश् (धातु)
• Form: क्त (Past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ताम् इति विशेषणम्

• कोप-आविष्टम्: seized by anger
• कोप-आविष्टम्: Karma (Object qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कोप + आविष्ट (प्रातिपदिक; √विश्)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी/तृतीया-तत्पुरुषभावः (कोपेन आविष्टः = possessed by anger)

• च: and
• च: Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• राघवम्: Rāghava (Rāma)
• राघवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: राघव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• स्वयम्: himself
• स्वयम्: Agent emphasis (कर्तृ-विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)
• Form: निपात (indeclinable emphatic)

• एव: indeed
• एव: Emphasis (अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक निपात (emphatic particle)

• तदा: then
• तदा: Time (काल)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक अव्यय (temporal adverb)

• चक्रे: did/performed
• चक्रे: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्

• ब्राह्मण-अर्ह: worthy for Brahmins
• ब्राह्मण-अर्ह: Karma (Object qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ब्राह्मण + अर्ह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुषभावः (ब्राह्मणानाम् अर्हम् = worthy for Brahmins)

• प्रतिक्रियाम्: remedial rite/appropriate act
• प्रतिक्रियाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रतिक्रिया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

Speaker

Narrator (contextual; likely Īśvara/Śiva in this adhyāya’s framing)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: At Prabhāsa, Lakṣmaṇa calmly arranges brāhmaṇa honors—seating, water, offerings—while Rāma stands nearby, visibly angered and restless; ritual vessels and piṇḍa materials are prepared.

Characters & Entities

• Lakṣmaṇa
• Rāma (Rāghava)
• Brāhmaṇas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma should be upheld without interruption; when obstacles arise, a responsible person ensures the rite is completed properly.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra, as the ritual setting within the māhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

Brāhmaṇārhā pratikriyā—performing the due services/ritual courtesies owed to brāhmaṇas during śrāddha.