Adhyaya 51

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ चंद्रोद्भेदमनुत्तमम् । तीर्थं पापहरं नृणां निशानाथेन निर्मितम्

पुलस्त्य म्हणाले—हे नृपश्रेष्ठ, त्यानंतर चंद्रोद्भेद नावाच्या त्या अनुपम तीर्थास जावे; ते मनुष्यांचे पाप हरते आणि निशानाथ (चंद्रदेव) यांनी स्थापित केले आहे।

Verse 2

प्रतिज्ञातं यदा राजन्ग्रहणे चंद्रसूर्ययोः । राहुणा कृतवैरेण च्छिन्ने शिरसि विष्णुना

हे राजन्, जेव्हा चंद्र-सूर्यग्रहण होईल अशी प्रतिज्ञा ठरली—आणि वैराने प्रेरित राहूचे शिर विष्णूंनी छिन्न केले—

Verse 3

तदा भयान्वितश्चन्द्रो मत्वा दैत्यं दुरासदम् । पीयूषभक्षणोद्युक्तं ततश्चार्बुदमभ्यगात्

तेव्हा चंद्र भयग्रस्त झाला; त्या दैत्याला दुर्जय व अमृतभक्षणास उद्युक्त असे मानून, नंतर तो अर्बुद पर्वताकडे गेला।

Verse 4

तत्र भित्त्वा गिरेः शृंगे कृत्वा विवरमुत्तमम् । प्रविष्टस्तस्य मध्ये तु तपस्तेपे सुदुश्चरम्

तेथे त्याने पर्वतशिखर फोडून उत्तम विवर केला; त्यात प्रवेश करून आत अत्यंत दुर्धर तप केले।

Verse 5

ततः कालेन महता तुष्टस्तस्य महेश्वरः । अब्रवीद्वृणु भद्रं ते वरं यत्ते हृदिस्थितम्

मोठा काळ गेल्यावर महेश्वर त्याच्यावर प्रसन्न झाले व म्हणाले—“तुझे कल्याण होवो; तुझ्या हृदयात जो वर आहे तो माग।”

Verse 6

चंद्र उवाच । प्रतिज्ञातं सुरश्रेष्ठ राहुणा ग्रहणं मम । बलवानेष दुर्धर्षः प्रकृत्या सिंहिकासुतः

चंद्र म्हणाला—हे सुरश्रेष्ठ! राहूने मला ग्रास करण्याची प्रतिज्ञा केली आहे. तो बलवान व स्वभावतः दुर्धर्ष—सिंहिकेचा पुत्र आहे।

Verse 7

सांप्रतं भक्षितं तेन पीयूषं सुरसत्तम । अहं मध्ये धृतश्चापि राहुणाऽसौ दुरासदः

हे सुरसत्तम! आत्ताच त्याने अमृत प्राशन केले आहे; आणि मीही त्या दुर्जेय राहूच्या पकडीत मध्ये अडकलो आहे।

Verse 8

पीयमानेऽमृते देव देवैः पूर्वं पराजितैः । दैवतं रूपमास्थाय दानवोऽसौ समागतः

हे देव! अमृत पित असताना, देव पूर्वी पराजित झालेले असता, तो दानव देवाचे रूप धारण करून तेथे आला।

Verse 9

अपिबच्चामृतं राहुस्तेनास्य मृत्युवर्जितम् । अमृतं चाक्षयं जातं शिरो देवभयप्रदम्

राहूने अमृत प्राशन केले; त्यामुळे तो मृत्युरहित झाला. अमृताचा प्रभाव अक्षय झाला आणि त्याचे शिर देवांना भय देणारे ठरले.

Verse 10

ततो देवैः कृतं साम ग्रहमध्ये प्रतिष्ठितः । प्रतिज्ञाते ग्रहेऽस्माकं ततो मे भयमाविशत्

मग देवांनी सामोपचार केला, आणि तो ग्रहणाच्या मध्यभागीच स्थिर राहिला. परंतु आमच्यावर ग्रहण ठरवून प्रतिज्ञा झाली, तेव्हा माझ्या मनात भय शिरले.

Verse 11

भयात्तस्य सुरश्रेष्ठ भित्त्वा शृंगं गिरेरिदम् । कृतं श्वभ्रमगाधं च तपोऽर्थं सुरसत्तम । तस्मादत्र प्रसादं मे कुरु कामनिषूदन

त्याच्या भयामुळे, हे देवश्रेष्ठ, मी या पर्वतशिखराला फोडून तपासाठी खोल गुहागर्त केला. म्हणून, हे कामनिषूदन, येथे माझ्यावर कृपा करावी.

Verse 12

भगवानुवाच । अवध्यः सर्वदेवानामजेयः स महाबलः । करिष्यति ग्रहं नूनं राहुः कोपपरायणः । परं तव निशानाथ करिष्येऽहं प्रतिक्रियाम्

भगवान म्हणाले—राहू सर्व देवांना अवध्य, अजेय व महाबली आहे; क्रोधपरायण होऊन तो निश्चयच ग्रहण करील. पण, हे निशानाथ, तुझ्यासाठी मी प्रतिकार-विधी करीन.

Verse 13

ग्रहणे तव संप्राप्ते स्नानदानादिकाः क्रियाः । करिष्यंति जना लोके सम्यक्छ्रेयःसमन्विताः

तुझे ग्रहण लागल्यावर, लोकातले जन स्नान, दान इत्यादी कर्मे करतील, जी सम्यक् श्रेयसाने युक्त असतील.

Verse 14

ताभिस्तव न संतापः स्वल्पोऽप्येवं भविष्यति । अक्षयं सुकृतं तेषां कृतं कर्म भविष्यति

त्या अनुष्ठानांनी तुला किंचितही संताप होणार नाही; आणि त्यांनी केलेल्या कर्मांचे पुण्य अक्षय होईल.

Verse 15

ग्रहणे तव संजाते मम वाक्यादसंशयम् । एतद्भिन्नं त्वया यस्मात्तपोऽर्थं शिखरं गिरेः । चन्द्रोद्भेदमिति ख्यातं तीर्थं लोके भविष्यति

तुझ्या ग्रहणकाळी, माझ्या वचनाने—निःसंशय—तपासाठी तू गिरिशिखर भेदलेस; म्हणून हे तीर्थ लोकी ‘चन्द्रोद्भेद’ या नावाने प्रसिद्ध होईल.

Verse 16

ग्रहणे तव संप्राप्ते योऽत्र स्नानं करिष्यति । न तस्य पुनरेवात्र जन्म लोके भविष्यति

तुझ्या ग्रहणकाळी जो येथे स्नान करील, त्याचा या लोकी पुन्हा जन्म होणार नाही.

Verse 17

यो वा सोमदिने स्नानं दर्शनं तत्र चाचरेत् । तव लोके ध्रुवं वासस्तस्य चंद्र भविष्यति

किंवा जो सोमवारी तेथे स्नान करून दर्शन-पूजन करील, हे चंद्रा, त्याचा तुझ्या लोकी निश्चय वास होईल.

Verse 18

एवमुक्त्वा स भगवांस्ततश्चांतर्दधे हरः । चन्द्रोऽपि प्रययौ हृष्टः स्वस्थानं नृपसत्तम

असे बोलून भगवान हर तेथून अंतर्धान पावले. आणि चंद्रही हर्षित होऊन आपल्या स्थानी निघून गेला, हे नृपश्रेष्ठा.

Verse 51

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे तृतीयेऽर्बुदखण्डे चन्द्रोद्भेदतीर्थमाहात्म्यवर्णनंनामैकपंचाशत्तमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीस्कंदमहापुराणातील एकाशीतिसाहस्री संहितेच्या सप्तम प्रभासखंडातील तृतीय अर्बुदखंडात ‘चन्द्रोद्भेद तीर्थ-माहात्म्यवर्णन’ नामक एकावन्नावा अध्याय समाप्त झाला।