Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 6

Devanagari script

पुलस्त्य उवाच । बहुधर्ममयो राजन्नर्बुदः पर्वतोत्तमः । अशक्तो विस्तराद्वक्तुमपि वर्षशतैरपि

Transliteration

pulastya uvāca | bahudharmamayo rājannarbudaḥ parvatottamaḥ | aśakto vistarādvaktumapi varṣaśatairapi

Translation

पुलस्त्य म्हणाले—हे राजन्, पर्वतश्रेष्ठ अर्बुद अनेक धर्मांनी परिपूर्ण आहे. शेकडो वर्षे झाली तरी त्याचे पूर्ण वर्णन करणे मला अशक्य आहे.

Word by Word

• पुलस्त्यः: Pulastya
• पुलस्त्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुलस्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• बहुधर्ममयः: consisting of many dharmas
• बहुधर्ममयः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: बहु-धर्म-मय (प्रातिपदिक); बहु (प्रातिपदिक) + धर्म (प्रातिपदिक) + मय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; विशेषणम् (qualifying arbudaḥ)

• राजन्: O king
• राजन्: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन

• अर्बुदः: Arbuda (mountain)
• अर्बुदः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अर्बुद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• पर्वतोत्तमः: best of mountains
• पर्वतोत्तमः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पर्वत-उत्तम (प्रातिपदिक); पर्वत (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; विशेषणम् (qualifying arbudaḥ)

• अशक्तः: unable
• अशक्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अ-शक्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; नञ्-समास/निषेध (not able)

• विस्तरात्: in detail (lit. from detail)
• विस्तरात्: Apadana (Ablative/अपादान)
• Type: Noun
• Root: विस्तर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5), एकवचन; ‘from (doing) in detail’ (ablative of scope)

• वक्तुम्: to describe
• वक्तुम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्तम् (infinitive); ‘to speak’

• अपि: even, also
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधान/समुच्चयार्थक (also/even)

• वर्षशतैः: with hundreds of years
• वर्षशतैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: वर्ष-शत (प्रातिपदिक); वर्ष (प्रातिपदिक) + शत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3), बहुवचन; ‘with hundreds of years’

• अपि: even
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; पुनरुक्त-बलार्थक (even)

Speaker

Pulastya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Arbuda-parvata

Type: peak

Skanda Dialogue

Listener: (implied) Naimiṣāraṇya ṛṣis; inner frame: Pulastya speaking to Yayāti

Visual Art Cues

Scene: Pulastya responds that Arbuda, best of mountains, is filled with many dharmas and is too vast to describe fully even in centuries—conveying awe and sacred immensity.

Characters & Entities

• Pulastya
• Yayāti
• Arbuda

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A sacred place can embody vast dharma; its māhātmya is considered inexhaustible, encouraging humility and devotion.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Arbuda mountain as an expansive dharma-field containing numerous tīrthas.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; the verse sets the frame that only a concise selection of key tīrthas can be narrated.