Adhyaya 49

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । रामतीर्थं ततो गच्छेत्पुण्यमृषिनिषेवितम् । तत्र स्नातस्य मर्त्त्यस्य जायते पापसंक्षयः

पुलस्त्य म्हणाले—त्यानंतर ऋषींनी सेविलेल्या त्या पवित्र रामतीर्थास जावे। तेथे स्नान करणाऱ्या मनुष्याचे पाप क्षय पावते।

Verse 2

पितॄणां च परा तुष्टिर्यावदाभूतसंप्लवम् । पुरासीद्भार्गवो रामः सर्वशस्त्रभृतां वरः

आणि पितरांना परम तृप्ती प्राप्त होते, जी प्रलयापर्यंत टिकते। पूर्वी भार्गव राम होते, जे सर्व शस्त्रधारकांमध्ये श्रेष्ठ होते।

Verse 3

तेन पूर्वं तपस्तप्तं शत्रूणामिच्छता क्षयम् । ततः पाशुपतं नाम तस्यास्त्रं परमं ददौ

शत्रूंचा नाश व्हावा या इच्छेने त्यांनी पूर्वी तप केले। तेव्हा (महादेवांनी) त्यांना ‘पाशुपत’ नावाचे परम अस्त्र प्रदान केले।

Verse 4

तपस्तुष्टो महादेवो गते वर्षशतत्रये । अब्रवीद्वरदोऽस्मीति स वव्रे शत्रुसंक्षयम्

तपाने संतुष्ट झालेल्या महादेवांनी तीनशे वर्षे गेल्यावर म्हटले—“मी वर देणारा आहे।” तेव्हा त्याने शत्रुसंहाराचा वर मागितला।

Verse 5

ततः पाशुपतं नाम तस्यास्त्रं परमं ददौ । स्मरणेनापि शत्रूणां यस्य संजायते क्षयः

त्यानंतर त्यांनी त्यास ‘पाशुपत’ नावाचे परम दिव्य अस्त्र प्रदान केले; ज्याच्या केवळ स्मरणानेही शत्रूंचा क्षय होतो.

Verse 6

अब्रवीद्वचनं चापि प्रहस्य वृषभध्वजः । जामदग्न्य महाबाहो शृणु मे परमं वचः

तेव्हा वृषभध्वज भगवान् शिव हसत म्हणाले— “हे जामदग्न्य महाबाहो, माझे परम वचन ऐक.”

Verse 7

अस्त्रेणानेन युक्तस्त्वमजेयः सर्वदेहिनाम् । भविष्यसि न संदेहो मत्प्रसादाद्भृगूद्वह

“या अस्त्राने युक्त झाल्यावर तू सर्व देहधारींना अजेय होशील—यात संशय नाही; हे भृगुकुलश्रेष्ठा, माझ्या कृपेने असे होईल.”

Verse 8

एतज्जलाशयं पुण्यं त्रैलोक्ये सचराचरे । रामतीर्थमिति ख्यातं मत्प्रसादाद्भविष्यति

“हे पुण्य जलाशय चराचरांसह त्रैलोक्यात ‘रामतीर्थ’ या नावाने प्रसिद्ध होईल—हे माझ्या कृपेने होईल.”

Verse 9

येऽत्र श्राद्धं करिष्यंति पौर्णमास्यां समाहिताः । संप्राप्ते कार्त्तिके मासि कृत्तिकायोगसंयुते

“जे येथे पौर्णिमेच्या दिवशी एकाग्रचित्ताने श्राद्ध करतील, कार्त्तिक मास आला असता आणि कृत्तिका-योगयुक्त वेळी—”

Verse 10

पितृमेधफलं तेषामशेषं च भविष्यति । तथा शत्रुक्षयो राजन्वासः स्वर्गेषु चाक्षयः

त्यांना पितृमेधकर्माचे पूर्ण व अव्यय फळ प्राप्त होईल; तसेच, हे राजन्, शत्रूंचा क्षय होईल आणि स्वर्गलोकांत अक्षय वास मिळेल।

Verse 11

पुलस्त्य उवाच । एवमुक्त्वा महादेवस्ततश्चादर्शनं गतः । रामोऽप्यसूदयत्क्षत्रं पितृदुःखेन दुःखितः

पुलस्त्य म्हणाले—असे बोलून महादेव तेथून अदृश्य झाले। आणि राम (परशुराम) पित्याच्या दुःखाने व्याकुळ होऊन क्षत्रियसत्ता नष्ट करू लागला।

Verse 12

त्रिःसप्त तर्पयामास पितॄंस्तत्र प्रहर्षितः । जमदग्नौ मृते तेन प्रतिज्ञातं महात्मना

तेथे आनंदित होऊन त्याने पितरांना एकवीस वेळा तर्पण केले। जमदग्नीचा वध झाल्यावर त्या महात्म्याने जी प्रतिज्ञा केली होती, तीच (त्याने धारण केली)।

Verse 13

दृष्ट्वा मातुः क्षतान्यंगे त्रिःसप्त मनुजाधिप । शस्त्रजातानि विप्राणां समाजे समुपस्थिते

हे मनुजाधिप! मातेच्या अंगावरील जखमा पाहून त्याने ‘त्रिःसप्त’ असा निश्चय केला; आणि ब्राह्मणांच्या सभेत उपस्थित असता शस्त्रसमूह गोळा करून सज्ज करण्यात आला।

Verse 14

पिता मे निहतो यस्मात्क्षत्रियैस्तापसो द्विजः । अयुध्यमान एवाथ तस्मात्कृत्वा त्रिसप्त वै

कारण माझे पिता—तपस्वी द्विज—युद्ध न करता क्षत्रियांकडून मारले गेले; म्हणून मी निश्चयाने ‘त्रिःसप्त’ पूर्ण करीन।

Verse 15

क्षत्त्रहीनामहं पृथ्वीं प्रदास्ये सलिलं पितुः । तत्सर्वं तस्य संजातं तीर्थमाहात्म्यतो नृप

मी पृथ्वी क्षत्रियविहीन करीन आणि पित्याला जलांजली अर्पीन। हे नृपा, हे सर्व त्या तीर्थाच्या माहात्म्यामुळेच सिद्ध झाले।

Verse 16

तस्मात्सर्वं प्रयत्नेन श्राद्धं तत्र समाचरेत् । क्षत्रियश्च विशेषेण य इच्छेच्छत्रुसंक्षयम्

म्हणून सर्व प्रयत्नांनी तेथे श्राद्धकर्म करावे. विशेषतः जो क्षत्रिय शत्रुनाश इच्छितो, त्याने त्या पवित्र स्थानी हे अनुष्ठान करावे.

Verse 49

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे तृतीयेऽर्बुदखंडे रामतीर्थमाहात्म्यवर्णनंनामैकोनपंचाशत्तमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीस्कंदमहापुराणातील एक्याऐंशी सहस्र श्लोकांच्या संहितेतील सप्तम प्रभासखंडाच्या तृतीय अर्बुदखंडात ‘रामतीर्थमाहात्म्यवर्णन’ नामक एकोणपन्नासावा अध्याय समाप्त झाला.