Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 24

Devanagari script

ततः सप्तर्षयो हृष्टाः स्वचित्ते नृपसत्तम । सुखासीनान्सविश्रांतानब्रवीन्मुनिपुंगवान्

Transliteration

tataḥ saptarṣayo hṛṣṭāḥ svacitte nṛpasattama | sukhāsīnānsaviśrāṃtānabravīnmunipuṃgavān

Translation

त्यानंतर, हे नृपश्रेष्ठा, सप्तर्षी अंतःकरणी हर्षित झाले. ते सुखासीन होऊन विश्रांत झाल्यावर मुनिपुंगव त्यांना म्हणाला.

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Kāla-adhikaraṇa (Time)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: काल/क्रमवाचक-अव्यय (thereupon/then)

• सप्तर्षयः: the seven sages
• सप्तर्षयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सप्त (प्रातिपदिक) + ऋषि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; द्विगु-समास (सप्त ऋषयः)

• हृष्टाः: delighted
• हृष्टाः: Karta (Subject complement)
• Type: Verb
• Root: हृष् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; ‘delighted’

• स्वचित्ते: in (their) own minds
• स्वचित्ते: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्व (प्रातिपदिक) + चित्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (स्वस्य चित्ते)

• नृपसत्तम: O best of kings
• नृपसत्तम: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: नृप (प्रातिपदिक) + सत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-प्रथमा (vocative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (नृपाणां सत्तमः)

• सुखासीनान्: seated comfortably
• सुखासीनान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सुख (प्रातिपदिक) + आसीन (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुष (सुखे आसीनान्)

• सविश्रान्तान्: rested
• सविश्रान्तान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: स (उपसर्ग/सह) + विश्रान्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; सहार्थ-तत्पुरुष (विश्रान्तैः सह/विश्रान्तान्)

• अब्रवीत्: said/spoke
• अब्रवीत्: Kriyā (Main verb)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लङ्-लकार (अनद्यतनभूत/Imperfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• मुनिपुङ्गवान्: the foremost of sages
• मुनिपुङ्गवान्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक) + पुङ्गव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (मुनीनां पुङ्गवः)

Speaker

Narrator (purāṇic narrator) addressing a king (nṛpasattama)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Arbuda-parvata tīrthas (collective)

Type: peak

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and other ṛṣis at Naimiṣāraṇya (standard frame, implied)

Visual Art Cues

Scene: A serene grove on Arbuda: the Seven Sages seated comfortably after travel, staffs and kamaṇḍalus set aside, faces bright with calm joy as a foremost sage prepares to speak.

Characters & Entities

• Saptarṣi (Seven Sages)
• nṛpasattama (king)
• munipuṃgava (foremost sage)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Righteous efforts culminate in inner joy; calmness and clarity follow when dharma is protected.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse is transitional and does not praise a tīrtha directly; it remains within the Arbuda-khaṇḍa story-setting.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it sets the scene for formal dialogue (praśna-uttara) with Brahmā.