Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 62

Devanagari script

पुलस्त्य उवाच । एवमुक्त्वा सहस्राक्षः सर्वदेवैः समन्वितः । हृष्टस्त्रिविष्टपं प्राप्तो देव्यास्तस्याः प्रभावतः

Transliteration

pulastya uvāca | evamuktvā sahasrākṣaḥ sarvadevaiḥ samanvitaḥ | hṛṣṭastriviṣṭapaṃ prāpto devyāstasyāḥ prabhāvataḥ

Translation

पुलस्त्य म्हणाला—असे बोलून सहस्राक्ष इंद्र सर्व देवांसह, त्या देवीच्या प्रभावाने हर्षित होऊन त्रिविष्टप (स्वर्ग) येथे पोहोचला।

Word by Word

• पुलस्त्यः: Pulastya
• पुलस्त्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुलस्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन (Singular); परस्मैपद

• एवम्: thus
• एवम्: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्यय (manner adverb: thus)

• उक्त्वा: having said
• उक्त्वा: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: वच् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive: having spoken)

• सहस्राक्षः: the thousand-eyed one (Indra)
• सहस्राक्षः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सहस्र (प्रातिपदिक) + अक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular); समासः—बहुव्रीहि (“he who has a thousand eyes” = इन्द्र)

• सर्वदेवैः: with all the gods
• सर्वदेवैः: Sahakarana (Accompaniment/सहकारण)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति (Instrumental), बहुवचन (Plural); समासः—कर्मधारय (“all” + “gods”)

• समन्वितः: accompanied
• समन्वितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सम्-अन्-वि-इ (धातु) → समन्वित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; “endowed/attended”

• हृष्टः: delighted
• हृष्टः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: हृष् (धातु) → हृष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (PPP); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; “delighted”

• त्रिविष्टपम्: to heaven (Triviṣṭapa)
• त्रिविष्टपम्: Karma (Goal/Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक) + विष्टप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (“three” + “world/region” → heaven, svarga)

• प्राप्तः: reached
• प्राप्तः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-आप् (धातु) → प्राप्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (PPP) used predicatively; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; “having reached”

• देव्याः: of the goddess
• देव्याः: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन (Singular)

• तस्याः: of her
• तस्याः: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; स्त्रीलिङ्ग; षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन

• प्रभावतः: due to (her) power
• प्रभावतः: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: प्रभाव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; पञ्चमी-विभक्ति (Ablative), एकवचन (Singular); हेत्वर्थे (causal: “due to”)

Speaker

Pulastya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Arbuda Devī-sthāna (māhātmya attested by Pulastya)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Pulastya narrates: Indra (Sahasrākṣa), accompanied by all devas, rejoices and ascends/returns to Triviṣṭapa, the success credited to the Devī’s wondrous power.

Characters & Entities

• Pulastya
• Sahasrākṣa (Indra)
• All gods (sarva-devāḥ)
• Triviṣṭapa (heaven)
• Devī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine grace restores cosmic order and brings the devas back to their rightful station.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Arbuda sacred setting where Devī’s prabhāva is narrated as a tīrtha-mahātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; this is a narrative transition describing the result of Devī’s power.