Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 36

Devanagari script

वसिष्ठ उवाच । उत्तंकस्तेन निर्मुक्तः सत्वरं पथमाश्रितः । गच्छंश्चातिक्षुधाविष्टो ऽपश्यद्बिल्वफलानि सः

Transliteration

vasiṣṭha uvāca | uttaṃkastena nirmuktaḥ satvaraṃ pathamāśritaḥ | gacchaṃścātikṣudhāviṣṭo 'paśyadbilvaphalāni saḥ

Translation

वसिष्ठ म्हणाले—उत्तंक त्या प्रकारे मुक्त होऊन त्वरेने मार्गास लागला. चालता चालता तीव्र भुकेने व्याकुळ होऊन त्याने बिल्वफळे पाहिली.

Word by Word

• वसिष्ठः: Vasiṣṭha
• वसिष्ठः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वसिष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• उत्तंकः: Uttaṅka
• उत्तंकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: उत्तंक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तेन: by him/thereby
• तेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• निर्मुक्तः: released/freed
• निर्मुक्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: निर् + मुच् (धातु) → मुक्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त/PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• सत्वरम्: quickly
• सत्वरम्: Kriya-viseshana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: सत्वर (प्रातिपदिक)
• Form: क्रियाविशेषण-अव्यय (adverb: quickly/in haste)

• पथम्: path
• पथम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• आश्रितः: having taken (resort to)
• आश्रितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: आ + श्रि (धातु) → आश्रित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त/PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; 'आश्रयम् कृतवान्' अर्थे

• गच्छन्: going
• गच्छन्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: गम् (धातु) → गच्छत् (शतृ/वर्तमान कृदन्त)
• Form: वर्तमानकृदन्त (शतृ), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्रियासहचर (while going)

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• अतिक्षुधाविष्टः: overcome by extreme hunger
• अतिक्षुधाविष्टः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अति + क्षुधा + आविष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त/PPP) 'आविष्ट'; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (अतिक्षुधया आविष्टः = seized by extreme hunger)

• अपश्यत्: saw
• अपश्यत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• बिल्वफलानि: bilva fruits
• बिल्वफलानि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: बिल्व + फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष (बिल्वस्य फलानि)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

Speaker

Vasiṣṭha

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Arbuda (regional frame)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Uttaṅka, newly freed, strides quickly along a forest path; his face shows hunger and urgency; ahead, a bilva tree laden with fruits catches his eye.

Characters & Entities

• Vasiṣṭha
• Uttaṅka
• Bilva (fruit)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even after spiritual or karmic release, life tests continue; the ascetic path demands steadiness amid bodily needs.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is specified; the verse describes travel and circumstance within the Arbuda Khaṇḍa storyline.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is narrative description.