Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 51

Devanagari script

यस्य जन्मदिने प्राप्ते वर्षांते क्रियते न च । मांगल्यं तस्य यद्गात्रं तद्युष्माकं प्रकल्पितम्

Transliteration

yasya janmadine prāpte varṣāṃte kriyate na ca | māṃgalyaṃ tasya yadgātraṃ tadyuṣmākaṃ prakalpitam

Translation

ज्याचा जन्मदिन येऊनही वर्षाअखेरीस मांगल्यकर्म केले जात नाही, त्याच्या देहातील जे मांगल्य आहे ते तुमच्यासाठी नियत ठरविले आहे।

Word by Word

• यस्य: whose
• यस्य: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, षष्ठी, एकवचन — Relative pronoun; genitive sg (whose)

• जन्म-दिने: on (his) birthday
• जन्म-दिने: Adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: जन्मन् (प्रातिपदिक) + दिन (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष ‘जन्मनः दिने’; पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन — Locative sg (on the birthday)

• प्राप्ते: when arrived
• प्राप्ते: Adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: प्र+आप् (धातु) → प्राप्त (कृदन्त, क्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (PPP) प्रयुक्तं सति-सप्तमी; पुंलिङ्ग/नपुंसक, सप्तमी, एकवचन — ‘when (it) has arrived’

• वर्ष-अन्ते: at the end of the year
• वर्ष-अन्ते: Adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वर्ष (प्रातिपदिक) + अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष ‘वर्षस्य अन्ते’; पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन — Locative sg (at year’s end)

• क्रियते: is performed/done
• क्रियते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन, कर्मणि प्रयोग (passive) — is done

• न: not
• न: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय (negation particle)

• च: and
• च: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• माङ्गल्यम्: auspicious rite/ceremony
• माङ्गल्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: माङ्गल्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — neuter sg

• तस्य: of him/of that
• तस्य: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, एकवचन — Genitive sg (of him)

• यत्: which/that
• यत्: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — Relative pronoun; neuter sg (which)

• गात्रम्: body/limb
• गात्रम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गात्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — body/limb

• तत्: that
• तत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — that

• युष्माकम्: of you (pl.)
• युष्माकम्: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, बहुवचन — Genitive plural

• प्रकल्पितम्: assigned, allotted
• प्रकल्पितम्: Kriya (Predicate/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: प्र+कल्प् (धातु) → प्रकल्पित (कृदन्त, क्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — assigned/allotted (agreeing with तत्/गात्रम्)

Speaker

Unspecified (deduced: narrator voice in Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A calendar/ritual scene: a person’s birthday/annual day passes without lamp, pūjā, or blessings; the person’s 'maṅgalya' depicted as a subtle aura being claimed by dark graha figures; in contrast, a temple/tīrtha in the background symbolizes restoration through worship.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Regular observance of auspicious, dharmic customs is framed as sustaining spiritual protection; neglect leads to loss of merit and safety.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This verse does not identify a particular tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

Perform the annual māṃgalya/auspicious observance connected with the birthday or yearly completion.