Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 7

Devanagari script

एतत्क्षेत्रं समासाद्य त्रिकालं स्नानमाचरत् । ब्रह्माणं तोषयामास दिवारात्रिमतंद्रिता

Transliteration

etatkṣetraṃ samāsādya trikālaṃ snānamācarat | brahmāṇaṃ toṣayāmāsa divārātrimataṃdritā

Translation

या पुण्यक्षेत्री येऊन तिने त्रिकाळ स्नानाचे आचरण केले। दिवस-रात्र न थकता भक्तिनियमाने तिने ब्रह्मदेवांना प्रसन्न केले॥

Word by Word

• एतत्: this
• एतत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; विशेषणम् (adjectival pronoun)

• क्षेत्रम्: holy place/field (tīrtha)
• क्षेत्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन

• समासाद्य: having approached/reached
• समासाद्य: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: सम्-आ-√सद् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभावः; पूर्वक्रिया—‘having approached’

• त्रिकालम्: at the three times (morning/noon/evening)
• त्रिकालम्: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि + काल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (त्रिषु कालेषु इति/‘at the three times’)

• स्नानम्: bathing
• स्नानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्नान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन

• आचरत्: she performed/practised
• आचरत्: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-√चर् (धातु)
• Form: लङ् (अनद्यतनभूत/Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• ब्रह्माणम्: Brahmā
• ब्रह्माणम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन

• तोषयामास: she pleased/satisfied
• तोषयामास: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √तुष् (धातु) + णिच् (causative)
• Form: लिट् (परिप्रास/Periphrastic perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; ‘तोषयति’ इति णिजन्त

• दिवारात्रिम्: day and night
• दिवारात्रिम्: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दिवा + रात्रि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—द्वन्द्वः (दिवा च रात्रिः च → दिवारात्रिः), अव्ययीभावार्थे ‘day and night’

• अतन्द्रिता: untiring, without sloth
• अतन्द्रिता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अ-तन्द्रित (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नञ्-समास/निषेधः—‘not lazy, untiring’

Speaker

Sūta

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A devoted goddess-like figure at a sacred waterbody within a kṣetra performs bathing at dawn, noon, and twilight; lamps and lotuses float; Brahmā is subtly invoked through a distant lotus-throne aura.

Characters & Entities

• Brahmā
• Kṣetra (unnamed in this snippet)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Steady discipline in a holy place—especially regular snāna and worship—brings divine satisfaction and spiritual purification.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse praises ‘this kṣetra’ but does not name it within the provided excerpt.

What ritualistic prescription is mentioned?

Trikāla-snānā (bathing three times daily) and continuous devotional practice to please Brahmā.