Adhyaya 85

Verse 1

ऋषय ऊचुः । माधव्याः पद्मया दत्तो यः शापस्तस्य यत्फलम् । परिणामोद्भवं सर्वं श्रुतमस्माभिरद्य तत्

ऋषी म्हणाले—पद्मा (लक्ष्मी) यांनी माधवीला जो शाप दिला, त्याचे फळ व त्याचा सर्व परिणाम आज आम्ही पूर्णपणे ऐकला।

Verse 2

तेन यत्कमला शप्ता ब्राह्मणेन महात्मना । सा कथं गज वक्त्राऽथ पुनर्जाता शुभानना

त्या महात्मा ब्राह्मणाच्या शापामुळे कमला कशी गजमुखी झाली, आणि नंतर शुभमुखी होऊन ती पुन्हा कशी जन्मली?

Verse 3

सूत उवाच । शापेन तस्य विप्रस्य तत्क्षणादेव सा द्विजाः । गजवक्त्रा समुत्पन्ना महाविस्मयकारिणी

सूत म्हणाले—हे द्विजांनो! त्या ब्राह्मणाच्या शापाने ती तत्क्षणी गजमुखी झाली; ही घटना महाविस्मयकारक होती.

Verse 4

सा प्रोक्ता हरिणा तिष्ठ किञ्चित्कालांतरे शुभे । अनेनैव तु रूपेण यावत्स्याद्द्वापरक्षयः

मग हरिने तिला सांगितले—‘शुभ काळाच्या काही अंतरापर्यंत याच रूपात राहा, जोवर द्वापरयुगाचा क्षय होत नाही.’

Verse 5

ततोऽहं मेदिनीपृष्ठे ह्यवतीर्य समुद्रजे । तपः शक्त्या करिष्यामि भूयस्त्वां तु शुभाननाम्

‘त्यानंतर, हे समुद्रजे! मी पृथ्वीपृष्ठावर अवतार घेऊन तपशक्तीने तुला पुन्हा शुभमुखी करीन.’

Verse 6

अवज्ञायाथ सा तस्य तद्वाक्यं शार्ङ्गधन्विनः । शुभास्यत्वकृते तेपे तपस्तीव्रं सुहर्षिता

परंतु शार्ङ्गधन्वी (विष्णु) यांच्या त्या वचनाची अवज्ञा करून, ती आनंदित होऊन शुभमुख मिळविण्यासाठी तीव्र तप करू लागली.

Verse 7

एतत्क्षेत्रं समासाद्य त्रिकालं स्नानमाचरत् । ब्रह्माणं तोषयामास दिवारात्रिमतंद्रिता

या पुण्यक्षेत्री येऊन तिने त्रिकाळ स्नानाचे आचरण केले। दिवस-रात्र न थकता भक्तिनियमाने तिने ब्रह्मदेवांना प्रसन्न केले॥

Verse 8

तामुवाच ततो ब्रह्मा वर्षांते तुष्टिमागतः । वरं प्रार्थय तुष्टोऽहं तव केशववल्लभे

वर्षाच्या शेवटी पूर्ण तुष्ट झालेल्या ब्रह्मदेवांनी तिला म्हटले— “हे केशववल्लभे! वर माग; मी तुझ्यावर संतुष्ट आहे.”

Verse 9

लक्ष्मीरुवाच । गजास्याहं कृता देव शापं दत्त्वा सुदारुणम् । ब्राह्मणेन सुक्रुद्धेन कस्मिश्चित्कारणांतरे

लक्ष्मी म्हणाली— “हे देव! एका कारणानिमित्त अत्यंत क्रुद्ध ब्राह्मणाने मला अतिभयंकर शाप दिला, म्हणून मी गजमुखी झाले.”

Verse 10

तस्मात्तद्रूपिणीं भूयो मां कुरुष्व पितामह । यदि मे तुष्टिमापन्नो नान्यत्किंचिद्वृणोम्यहम्

“म्हणून हे पितामह! मला पुन्हा त्या पूर्वरूपात करा. आपण माझ्यावर प्रसन्न असाल तर मी दुसरे काहीही मागत नाही.”

Verse 11

ब्रह्मोवाच । भविष्यति शुभं वक्त्रं मत्प्रसादादसंशयम् । तव भद्रे विशेषेण तस्मात्त्वं स्वगृहं व्रज

ब्रह्मदेव म्हणाले— “माझ्या प्रसादाने निःसंशय तुझे मुख पुन्हा शुभ होईल, हे भद्रे, विशेषतः. म्हणून तू आपल्या धामास जा.”

Verse 12

महत्त्वं ते मया दत्तमद्यप्रभृति शोभने । महालक्ष्मीति ते नाम तस्मादत्र भविष्यति

हे शोभने! आजपासून मी तुला महत्त्व प्रदान केले; म्हणून येथे तुझे नाव ‘महालक्ष्मी’ असे होईल.

Verse 13

गजवक्त्रां नरो यस्त्वां पूजयिष्यति भक्तितः । स गजाधिपतिर्भूपो भविष्यति च भूतले

जो मनुष्य तुला गजमुखी रूपात भक्तीने पूजेल, तो पृथ्वीवर गजांचा अधिपती असा राजा होईल.

Verse 14

द्वितीयादिवसे यस्त्वां महालक्ष्मीरिति ब्रुवन् । श्रीसूक्तेन सुभक्त्याऽथ देवि संपूजयिष्यति

हे देवि! जो दुसऱ्या दिवसापासून ‘महालक्ष्मी’ असे म्हणत, श्रीसूक्ताने सुभक्तीने तुझी सम्यक् पूजा करील.

Verse 15

सप्तजन्मांतराण्येव न भविष्यति सोऽधनः । एवमुक्त्वा चतुर्वक्त्रो विरराम ततः परम्

सात जन्मांतरांपर्यंत तो निर्धन होणार नाही. असे बोलून चतुर्मुख ब्रह्मा नंतर मौन झाले.

Verse 16

साऽपि हृष्टा गता देवी यत्र तिष्ठति केशवः

ती देवीही हर्षित होऊन जिथे केशव निवास करतो तिथे गेली.