Adhyaya 83

Verse 1

सूत उवाच । तत्राश्चर्यमभूत्पूर्वं यत्तद्ब्राह्मणसत्तमाः । अहं वः कीर्तयिष्यामि पुराणे यदुदाहृतम्

सूत म्हणाले—हे ब्राह्मणश्रेष्ठांनो! तेथे पूर्वी एक अद्भुत घटना घडली होती. पुराणात जसे सांगितले आहे तसेच मी तुम्हाला वर्णन करून सांगतो।

Verse 2

वेणुर्नाम महीपालः पुरासीत्सूर्यवंशजः । सदैव पापसंयुक्तो दुर्मेधाः कामपीडितः

पूर्वी सूर्यवंशात वेणु नावाचा एक राजा होता. तो सदैव पापयुक्त, दुर्मेधी आणि कामाने पीडित असे.

Verse 3

शासनानि प्रदत्तानि ब्राह्मणानां महात्मनाम् । अन्यैः पार्थिवशार्दूलैस्तेन तानि हृतान्यलम्

इतर सिंहासारख्या राजांनी महात्मा ब्राह्मणांना दिलेली दानपत्रे व अनुदाने त्याने निर्लज्जपणे बळकावून घेतली.

Verse 4

विध्वंसिताः स्त्रियो नैका विधवाश्च विशेषतः

अनेक स्त्रिया उद्ध्वस्त झाल्या; विशेषतः विधवांना अत्यंत क्लेश सहन करावा लागला.

Verse 5

देवताराधनं पूजां कर्तुं नैव ददाति सः । न च यज्ञं न होमं च स्वाध्यायं न च पापकृत्

तो देवतांची आराधना व पूजा करू देत नसे. तो पापी ना यज्ञ करी, ना होम, ना स्वाध्याय करीत असे.

Verse 6

प्रोवाचाथ जनान्सर्वान्मां पूजयत सर्वदा । न मामभ्यधिकोऽन्योऽस्ति देवो वा ब्राह्मणोऽपि वा

मग तो सर्व लोकांना म्हणाला—“नेहमी माझीच पूजा करा. माझ्याहून श्रेष्ठ कोणी नाही—ना देव, ना ब्राह्मणही.”

Verse 7

मया तुष्टेन सर्वेषां संपत्स्यति हृदि स्थितम् । इह लोकेष्वसंदिग्धं शुभं वा यदि वाऽशुभम्

मी प्रसन्न झालो की सर्वांच्या हृदयात जे स्थित आहे, ते या लोकी निःसंशय सिद्ध होते—शुभ असो वा अशुभ।

Verse 9

तेन शस्त्रविहीनानां विश्वस्तानां वधः कृतः । संत्यक्ताः शरणं प्राप्ताः पुरुषा भयविह्वलाः

त्याने शस्त्रविहीन व विश्वास ठेवणाऱ्यांचा वध केला; शरण आलेले पुरुषही भयाने व्याकुळ होऊन टाकून दिले गेले।

Verse 10

अचौराः प्रगृहीताश्च चौराः संरक्षिताः सदा । साधवः क्लेशिता नित्यं तेषां संहरता धनम्

निर्दोषांना धरले गेले आणि चोरांना नेहमीच संरक्षण मिळाले; त्यांचे धन हिरावून घेताना साधुजनांना सतत क्लेश दिला गेला।

Verse 11

न कृतं च व्रतं तेन श्रद्धापूतेन चेतसा । न दत्तं ब्राह्मणेभ्यश्च न च यष्टं कदाचन

श्रद्धेने शुद्ध न झालेल्या मनाने त्याने कोणतेही व्रत केले नाही; ब्राह्मणांना दान दिले नाही आणि कधीही यज्ञ केला नाही।

Verse 12

एवं तस्य नरेन्द्रस्य पापासक्तस्य नित्यशः । कुष्ठव्याधिरभूदुग्रो वंशोच्छेदश्च सद्द्विजाः

अशा रीतीने पापासक्त त्या नरेन्द्राला भयंकर कुष्ठरोग झाला; आणि हे सद्द्विजांनो, त्याचा वंशही नष्ट झाला।

Verse 13

ततस्तं व्याधिना ग्रस्तं पुत्रपौत्रविवर्जितम् । दायादाः सहसोपेता राज्यं जह्रुस्ततः परम्

तेव्हा तो व्याधीने ग्रस्त झाला व पुत्र-पौत्रविहीन राहिला. तेव्हा दायादांनी तत्काळ जमून त्याचे राज्य हिरावून घेतले.

Verse 14

तं च निर्वासयामासुस्तस्माद्देशात्पदातिकम् । एकाकिनं परित्यक्तं सर्वैरपि सुहृद्गणैः

त्यांनी त्याला त्या देशातून पायीच हाकलून दिले. तो एकाकी परित्यक्त झाला; सर्व सुहृद्-मित्रांनीही त्याग केला.

Verse 15

सोऽपि सर्वैः परित्यक्तस्तेन पापेन कर्मणा । कलत्रैरपि चात्मीयैः स्मृत्वा पूर्वविचेष्टितम्

तोही त्या पापकर्मामुळे सर्वांनी परित्यक्त झाला. त्याची पूर्वीची दुष्कृत्ये आठवून पत्नी व आप्तस्वकीयांनीही त्याला सोडले.

Verse 16

एकाकी भ्रममाणोऽथ सोऽपि कष्टवशं गतः । क्षुत्तृष्णासुपरिश्रांतः क्षेत्रेऽत्रैव समागतः

मग तो एकाकी भटकत भटकत दुःखाच्या वश झाला. भूक-तहान्याने अतिशय थकून तो याच पवित्र क्षेत्रात येऊन पोहोचला.

Verse 17

ततः प्रासादमासाद्य सुपर्णाख्यसमुद्भवम् । यावत्प्राप्तः परित्यक्तस्ताव त्प्राणैरुपोषितः

त्यानंतर तो सुपर्णाख्या-स्थानी उद्भवलेल्या त्या प्रासाद-मंदिरास पोहोचला. परित्यक्त अवस्थेत, केवळ प्राणधारणेवर, उपवासासारखे सहन करीत तो तेथे आला.

Verse 18

ततो दिव्यवपुर्भूत्वाविमानवरमाश्रितः । जगामशिवलोकं स दुर्लभं धार्मिकैरपि

त्यानंतर तो दिव्य देह धारण करून श्रेष्ठ विमानावर आरूढ झाला आणि शिवलोकास गेला—जो धर्मात्म्यांनाही दुर्लभ आहे।

Verse 19

सेव्यमानोप्सरोभिश्च स्तूयमानश्च किन्नरैः । गीयमानश्च गन्धर्वैः शिवपार्श्वे व्यवस्थितः

अप्सरांनी सेवित, किन्नरांनी स्तुत, आणि गंधर्वांनी गान केलेला तो शिवाच्या पार्श्वभागी स्थिर झाला।

Verse 20

अथ तं संनिधौ दृष्ट्वा गौरी पप्रच्छ सादरम् । कोऽयं देव समायातः सुकृती तव मन्दिरे । अनेन किं कृतं कर्म यत्प्राप्तोऽत्र विभूतिधृक्

तेव्हा समोर उपस्थित त्याला पाहून गौरीने आदराने विचारले—“हे देव! तुमच्या मंदिरात आलेला हा पुण्यवान कोण? याने असे कोणते कर्म केले की येथे दिव्य विभूती धारण करून प्राप्त झाला?”

Verse 21

श्रीभगवानुवाच । एष पापसमाचारः सदाऽसीत्पृथिवीपतिः । वेणुसंज्ञो धरापृष्ठे कुष्ठव्याधिसमाकुलः

श्रीभगवान म्हणाले—“हा सदैव पापाचारी होता आणि पृथ्वीवर राजा होता. वेणु नावाचा हा भूमीवर कुष्ठरोगाने पीडित होता.”

Verse 22

स संत्यक्तो निजैर्दारैः शत्रुवर्गेण धर्षितः । भ्रममाणः समायातः सुपर्णाख्यस्य मन्दिरे

तो आपल्या पत्नीने त्यागलेला, शत्रुगणांनी छळलेला; भटकत भटकत शेवटी सुपर्णाख्याच्या मंदिरात येऊन पोहोचला।

Verse 23

उपवासपरिश्रांतः सांनिध्यं मम यत्र च । सर्वप्राणैः परित्यक्तस्तस्मिन्नायतने शुभे

उपवासाने अतिशय श्रांत होऊन तो माझ्या सान्निध्याने पावन झालेल्या आयतनास पोहोचला. त्या शुभ धामात त्याने सर्व प्राणांचा परित्याग करून देहत्याग केला.

Verse 24

तत्प्रभावादिह प्राप्तः सत्यमेतन्म योदितम् । अन्योऽप्यनशनं कृत्वा प्राणान्यस्तत्र संत्यजेत्

त्याच्या प्रभावाने इथेच फलप्राप्ती होते—हे सत्य मी सांगितले आहे. जो कोणी अनशन करून तिथे प्राणत्याग करील, तोही त्या परम गतीस प्राप्त होतो.

Verse 25

स सर्वाभ्यधिकां भूतिं प्राप्नुयाद्वरवर्णिनि । यानेतान्वीक्षसे देवि गणान्मे पार्श्वसंस्थितान्

हे वरवर्णिनी, तो सर्वांपेक्षा अधिक अशी समृद्धी प्राप्त करतो. हे देवी, माझ्या पार्श्वाशी उभे असलेले जे गण तू पाहतेस, ते त्या सिद्धीचे साक्षी आहेत.

Verse 26

एतैस्तत्र कृतं सर्वैर्देवि प्रायोपवेशनम् । अपि कीटपतंगा ये पशवः पक्षिणो मृगाः । प्रासादे तत्र निर्मुक्ताः प्राणैर्यांति ममांतिकम्

हे देवी, या सर्वांनी तिथे प्रायोपवेशन (मरणपर्यंत उपवास) केले आहे. कीटक-पतंग, पशु, पक्षी व मृगही—त्या प्रासादात प्राण सोडले तर—माझ्या सान्निध्यास येतात.

Verse 27

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा पार्वती वाक्यं प्रोक्तं देवेन शम्भुना । विस्मयाविष्टहृदया साधु साध्विति साऽब्रवीत्

सूत म्हणाले—देव शंभूंनी उच्चारलेले ते वचन ऐकून पार्वतीचे हृदय विस्मयाने भरून आले आणि ती म्हणाली, “साधु! साधु!”

Verse 28

ततःप्रभृति लोकेऽत्र पुरुषा मुक्तिमिच्छवः । दूरतोऽपि समभ्येत्य स्वान्प्राणांस्तत्र तत्यजुः

तेव्हापासून या लोकी मोक्षाची इच्छा करणारे पुरुष दूरवरूनही येऊन तेथेच आपले प्राण अर्पण करू लागले।

Verse 29

प्रायोपवेशनं कृत्वा श्रद्धया परया युताः । गच्छन्ति च परां सिद्धिमपि पापपरायणाः

परम श्रद्धेने युक्त होऊन प्रायोपवेशन केल्यास, पापपरायण असलेलेही परम सिद्धीला पोहोचतात।

Verse 30

एतद्वः सर्वमाख्यातं सर्वपातकनाशनम् । सुपर्णाख्यस्य माहात्म्यं यन्मया स्वपितुः श्रुतम्

हे सर्व मी तुम्हाला सांगितले—सर्व पातकांचा नाश करणारे—सुपर्णाख्याचे माहात्म्य, जे मी माझ्या पित्याकडून ऐकले।

Verse 83

इति श्रीस्कन्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे श्रीहाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये सुपर्णाख्यमाहात्म्यवर्णनंनाम त्र्यशीतितमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीस्कंदमहापुराणातील एकाशीतिसाहस्री संहितेच्या षष्ठ नागरखण्डात, श्रीहाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्यांतर्गत ‘सुपर्णाख्यमाहात्म्यवर्णन’ नावाचा त्र्याऐंशीवा अध्याय समाप्त झाला।