Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 4

Devanagari script

अथ तस्यां समुत्पन्ना प्राप्ते वयसि पश्चिमे । कन्यका दिवसे प्राप्ते सर्वशास्त्रविगर्हिते

Transliteration

atha tasyāṃ samutpannā prāpte vayasi paścime | kanyakā divase prāpte sarvaśāstravigarhite

Translation

नंतर ती स्त्री आयुष्याच्या उत्तर वयास पोहोचल्यावर तिच्या पोटी एक कन्या जन्मली—अशा दिवशी, जो सर्व शास्त्रांनी निंद्य मानला आहे.

Word by Word

• अथ: then
• अथ: Discourse marker (सम्बन्ध/अनुक्रम)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनुक्रम/आरम्भसूचक (then/thereupon)

• तस्याम्: in her
• तस्याम्: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; सर्वनाम

• समुत्पन्ना: was born/arose
• समुत्पन्ना: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सम्-उत्-पद्/पत् (धातु) + क्त (प्रत्यय) → समुत्पन्न (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त

• प्राप्ते: when (it) had come/arrived
• प्राप्ते: Adhikarana (Locative absolute/सप्तमी-सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: प्र-आप् (धातु) + क्त (प्रत्यय) → प्राप्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; (सप्तमी-सम्बन्धे)

• वयसि: in age
• वयसि: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वयस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• पश्चिमे: in the later (stage)
• पश्चिमे: Qualifier (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पश्चिम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; वयसि इति विशेषण

• कन्यका: a girl/daughter
• कन्यका: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कन्यका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• दिवसे: on a day
• दिवसे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दिवस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• प्राप्ते: when it had come (i.e., on the day that occurred)
• प्राप्ते: Qualifier (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्र-आप् (धातु) + क्त → प्राप्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; दिवसे इति विशेषण

• सर्वशास्त्रविगर्हिते: condemned by all scriptures
• सर्वशास्त्रविगर्हिते: Qualifier (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व + शास्त्र + विगर्हित (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त ‘विगर्हित’; तृतीया/षष्ठी-तत्पुरुषार्थः (सर्वैः शास्त्रैः विगर्हिते / सर्वशास्त्रेषु विगर्हिते)

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narrator within Tīrthamāhātmya)

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis

Visual Art Cues

Scene: A late-age queen gives birth; attendants show mixed joy and apprehension; astrologic symbols (nakṣatra wheel, tithi marks) hint at śāstra-censure.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic narratives often stress that time (tithi/nakṣatra) and karma shape worldly outcomes, urging discernment and dharmic guidance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is explicitly named in this verse; it functions as narrative setup within the chapter’s māhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

None is directly stated; the verse only notes an inauspiciously regarded day per śāstra.