Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 13

Devanagari script

विमुक्तश्च कथं भूयो भ्रूणगर्तामुपाश्रितः । सापि गर्ता कथं जाता सर्वं नो वद विस्तरात्

Transliteration

vimuktaśca kathaṃ bhūyo bhrūṇagartāmupāśritaḥ | sāpi gartā kathaṃ jātā sarvaṃ no vada vistarāt

Translation

आणि मुक्त झाल्यावर तो पुन्हा ‘भ्रूणगर्ता’चा आश्रय कसा घेऊ लागला? तसेच तो गर्त कसा उत्पन्न झाला? सर्व आम्हांस विस्ताराने सांगा.

Word by Word

• विमुक्तः: freed
• विमुक्तः: Karta (Predicate adjective/कर्तृ-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि + मुच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक निपात (conjunction)

• कथम्: how
• कथम्: Sambandha (Interrogative/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: कथम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रश्नवाचक क्रियाविशेषण

• भूयः: again/further
• भूयः: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: भूयस् (अव्ययभाव/अव्यय)
• Form: अव्यय; पुनरर्थक क्रियाविशेषण (adverb: 'again/further')

• भ्रूणगर्ताम्: Bhrūṇagartā (tīrtha)
• भ्रूणगर्ताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भ्रूणगर्ता (प्रातिपदिक: भ्रूण + गर्ता)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन

• उपाश्रितः: having resorted to
• उपाश्रितः: Karta (Predicate adjective/कर्तृ-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उप + आ + श्रि (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (आश्रितः = resorted to)

• सा: that (she/it)
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (also/even)

• गर्ता: the pit/cleft
• गर्ता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गर्ता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• कथम्: how
• कथम्: Sambandha (Interrogative/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: कथम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रश्नवाचक क्रियाविशेषण

• जाता: came into being/arose
• जाता: Karta (Predicate adjective/कर्तृ-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जन् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (उत्पन्ना)

• सर्वम्: everything
• सर्वम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• नः: to us/for us
• नः: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी/चतुर्थी-रूप (Genitive/Dative enclitic), बहुवचनार्थ; अत्र चतुर्थ्यर्थे (to us)

• वद: tell
• वद: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वद् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• विस्तरात्: in detail
• विस्तरात्: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: विस्तर (प्रातिपदिक)
• Form: पञ्चमी-एकवचनरूपेण अव्ययीभूत (ablatival adverb): 'in detail/at length'

Speaker

Ṛṣis (Sages)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Bhrūṇa-gartā

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Sūta

Visual Art Cues

Scene: Sages press Sūta to narrate in full: how Saudāsa, even after release, again sought the Bhrūṇa-gartā, and how the pit itself originated—setting the stage for a dramatic origin legend.

Characters & Entities

• Ṛṣis
• Bhrūṇagartā
• Saudāsa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic tīrthas are tied to moral history: understanding the origin-story deepens repentance and faith in purification.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Bhrūṇagartā is explicitly named as a significant location whose origin and power are about to be narrated.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; the request for “detail” signals an upcoming māhātmya account that typically supports snāna, dāna, and prayāścitta.