Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 19

Devanagari script

दिवाकरकरैः स्पृष्टं तमो यद्वत्प्रणश्यति । पुष्करोदकसंस्पर्शाच्छीघ्रं गच्छति पातकम्

Transliteration

divākarakaraiḥ spṛṣṭaṃ tamo yadvatpraṇaśyati | puṣkarodakasaṃsparśācchīghraṃ gacchati pātakam

Translation

जसा सूर्यकिरणांच्या स्पर्शाने अंधार नष्ट होतो, तसा पुष्कराच्या जलस्पर्शाने पातक शीघ्र दूर होते।

Word by Word

• दिवाकरकरैः: by the sun’s rays
• दिवाकरकरैः: करण (Instrument)
• Type: Noun
• Root: दिवाकर-कर (प्रातिपदिक; दिवाकरस्य कराः)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (करण/Instrumental), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषसमास (दिवाकरस्य कराः)

• स्पृष्टम्: touched
• स्पृष्टम्: कर्मणि-विशेषण (Object qualifier)
• Type: Verb
• Root: स्पृश् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (भूतकर्मणि/PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘तमः’ इत्यस्य विशेषणम्

• तमः: darkness
• तमः: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: तमस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन

• यद्वत्: just as
• यद्वत्: सम्बन्ध/उपमान (Comparative marker)
• Type: Indeclinable
• Root: यद्वत् (अव्यय)
• Form: अव्यय; उपमानार्थक-निपात (comparative particle: ‘just as’)

• प्रणश्यति: perishes, disappears
• प्रणश्यति: क्रिया (Predicate)
• Type: Verb
• Root: प्र-नश् (धातु)
• Form: लट्-लकार (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• पुष्करोदकसंस्पर्शात्: from contact with Pushkara water
• पुष्करोदकसंस्पर्शात्: अपादान (Source/Cause)
• Type: Noun
• Root: पुष्कर-उदक-संस्पर्श (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (Ablative), एकवचन; बहु-तत्पुरुषसमास (पुष्करस्य उदकस्य संस्पर्शः)

• शीघ्रम्: quickly
• शीघ्रम्: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: शीघ्र (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• गच्छति: goes away, departs
• गच्छति: क्रिया (Predicate)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लट्-लकार (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• पातकम्: sin
• पातकम्: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: पातक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन; ‘गच्छति’ इत्यस्य कर्ता (अर्थतः ‘पापं नश्यति’)

Speaker

Skanda (contextual attribution within Nāgara Khaṇḍa Tīrthamāhātmya narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Puṣkara

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim touches the shimmering Puṣkara waters as sunrays strike the lake; darkness-like smoke representing pāpa dissolves into light.

Characters & Entities

• Puṣkara
• Puṣkara water
• Divākara (Sun)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Contact with sanctity is transformative: Puṣkara’s waters are likened to sunlight that dispels inner darkness.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Puṣkara tīrtha, specifically its sacred water (puṣkarodaka).

What ritualistic prescription is mentioned?

Saṃsparśa/snān with Puṣkara water is recommended as a rapid purifier of sin.