Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 56
Devanagari script
सूत उवाच । ततःप्रभृति संजाता जलसर्पा महीतले । तद्वद्रूपा द्विजिह्वाश्च केवलं विषवर्जिताः
Transliteration
sūta uvāca | tataḥprabhṛti saṃjātā jalasarpā mahītale | tadvadrūpā dvijihvāśca kevalaṃ viṣavarjitāḥ
Translation
सूत म्हणाला—त्या वेळेपासून पृथ्वीवर जलसर्प उत्पन्न झाले; ते त्याच रूपाचे, द्विजिह्वा, पण पूर्णपणे विषरहित होते.
Word by Word
सूतःSūta
सूतः:
Karta (Speaker/कर्ता)
TypeNoun
Rootसूत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Speech act/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपदम्
ततःthen, thereafter
ततः:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्यय (काल/अनन्तर), ‘then/from that’
प्रभृतिfrom then on
प्रभृति:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootप्रभृति (अव्यय)
Formअव्यय (आरम्भवाचक), ‘from (that time) onwards’
संजाताःwere born, arose
संजाताः:
Kriya (Predicate participle/क्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + जन् (धातु)
Formकृदन्त (क्त-प्रत्यय, PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘having arisen/being born’
जलसर्पाःwater-snakes
जलसर्पाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootजल (प्रातिपदिक) + सर्प (प्रातिपदिक)
Formसमासः तत्पुरुषः; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
महीतलेon the earth’s surface
महीतले:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootमही (प्रातिपदिक) + तल (प्रातिपदिक)
Formसमासः तत्पुरुषः (मही-तलम् = ‘surface of earth’); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन
तद्वत्like that
तद्वत्:
Sambandha (Comparison/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतद्वत् (अव्यय)
Formअव्यय (तुल्यतावाचक), ‘like that/so’
रूपाःhaving form/appearance
रूपाः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootरूप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम् (जलसर्पाः)
द्विजिह्वाःtwo-tongued, fork-tongued
द्विजिह्वाः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्वि (संख्या-प्रातिपदिक) + जिह्वा (प्रातिपदिक)
Formसमासः द्विगुः (द्वे जिह्वे यस्य/येषाम्); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम्
चand
च:
Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय (समुच्चय)
केवलम्only, merely
केवलम्:
Sambandha (Restrictive particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootकेवल (प्रातिपदिक/अव्ययवत्)
Formअव्यय (विशेषणार्थे क्रियाविशेषणवत्), ‘only/merely’
विषवर्जिताःdevoid of poison
विषवर्जिताः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootविष (प्रातिपदिक) + वर्जित (कृदन्त-प्रातिपदिक, √वृज्/वर्ज्)
Formसमासः तत्पुरुषः (विषेण वर्जिताः/विषात् वर्जिताः); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम्
Speaker
Sūta (Lomaharṣaṇa)
Characters & Entities
S
SūtaJ
Jalasarpāḥ (water-serpents)FAQs
Purāṇic tīrtha stories often explain the world’s features while emphasizing that divine/ascetic decrees can also temper harm (here, poisonlessness).
The account belongs to the Sārasvata-associated lake and its surrounding sacred geography within this adhyāya.
None in this verse; it is a narrative explanation (etiology) of the jalasarpas’ nature.