Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 23
Devanagari script
नान्योस्ति वारणे शक्तो विंधस्यास्य हि तं विना । अगस्त्यं ब्राह्मणश्रेष्ठं मित्रावरुणसंभवम्
Transliteration
nānyosti vāraṇe śakto viṃdhasyāsya hi taṃ vinā | agastyaṃ brāhmaṇaśreṣṭhaṃ mitrāvaruṇasaṃbhavam
Translation
त्याच्याविना या विन्ध्याला आवरणे (थांबविणे) दुसरा कोणी समर्थ नाही— मित्र-वरुणसंभव ब्राह्मणश्रेष्ठ अगस्त्यच.
Word by Word
नnot
न:
Sambandha (Negation particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध (negation)
अन्यःanother (person)
अन्यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अस्तिis
अस्ति:
Kriya (Main action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु) → अस्ति
Formलट् (वर्तमान/Present); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
वारणेin stopping, in restraining
वारणे:
Adhikarana (Domain/अधिकरण)
TypeNoun
Rootवारण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; (विषय/प्रसङ्गे)
शक्तःcapable
शक्तः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootशक्त (कृदन्त; शक् धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (अन्यः)
विंधस्यof Vindhya
विंधस्य:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootविंध्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
अस्यof this
अस्य:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुं/नपुंसक, षष्ठी, एकवचन
हिindeed
हि:
Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; निश्चय/हेतौ (indeed/for)
तम्him
तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
विनाwithout
विना:
Sambandha (Exclusion/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootविना (अव्यय)
Formअव्यय; वर्जनार्थक उपपद; तृतीया/द्वितीयार्थे प्रयोगः (without)
अगस्त्यम्Agastya
अगस्त्यम्:
Karma (Apposition to object/कर्म)
TypeNoun
Rootअगस्त्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; (तम् इत्यस्य समानाधिकरण/अप्पोजिशन)
ब्राह्मणश्रेष्ठम्the best of Brahmins
ब्राह्मणश्रेष्ठम्:
Karma (Appositional qualifier/कर्म)
TypeNoun
Rootब्राह्मण (प्रातिपदिक) + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमास (ब्राह्मणेषु श्रेष्ठः); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; (अगस्त्यस्य विशेषणम्)
मित्रावरुणसंभवम्born of Mitra and Varuṇa
मित्रावरुणसंभवम्:
Karma (Appositional qualifier/कर्म)
TypeAdjective
Rootमित्र (प्रातिपदिक) + वरुण (प्रातिपदिक) + सम्भव (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमास (मित्रावरुणयोः सम्भवः); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (अगस्त्यम्)
Speaker
Narrator
Tirtha Mahatmya
Tirtha: Vindhya; Agastya’s restraining locus
Type: peak
Visual Art Cues
Scene: Agastya stands before Vindhya, small yet radiant; the mountain bows or halts mid-rise; Sūrya’s path opens as a bright corridor in the sky.
Characters & Entities
V
VindhyaA
AgastyaM
MitraV
VaruṇaFAQs
Spiritual authority rooted in tapas and dharma can restrain even immense natural forces.
The verse glorifies Agastya’s person and sanctity; the associated āśrama geography is implied rather than detailed here.
None.