Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 14

Devanagari script

ततः कोपपरीतात्मा तानाहूय कुलाधिपान् । तानुवाच स्वयं ब्रह्मा सर्वदेवसमागमे

Transliteration

tataḥ kopaparītātmā tānāhūya kulādhipān | tānuvāca svayaṃ brahmā sarvadevasamāgame

Translation

त्यानंतर धर्मयुक्त क्रोधाने व्याकुळ झालेल्या ब्रह्म्याने त्या कुलाधिपतींना बोलाविले; आणि सर्व देवांच्या महासभेत स्वयं ब्रह्म्याने त्यांना संबोधिले।

Word by Word

• ततः: then, thereafter
• ततः: Adhikarana (Context/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (क्रियाविशेषण) — 'thereafter/then'

• कोपपरीतात्मा: whose mind was overcome by anger
• कोपपरीतात्मा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: कोप (प्रातिपदिक) + परीत (कृदन्त, √इ (इण्) उपसर्ग-परि, क्त) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (कोपेन परीतः आत्मा यस्य)

• तान्: them
• तान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; सर्वनाम

• आहूय: having summoned
• आहूय: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-√ह्वा (ह्वा/ह्वान् धातु) (क्त्वान्त/ल्यप्)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund) — 'having summoned/called'

• कुलाधिपान्: the lords/chiefs of the clans
• कुलाधिपान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कुल (प्रातिपदिक) + अधिप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः (कुलस्य अधिपाः)

• तान्: to them / them
• तान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; सर्वनाम

• उवाच: said, spoke
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वच् (वच् धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• स्वयम्: personally, himself
• स्वयम्: Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)
• Form: अव्यय (क्रियाविशेषण) — 'oneself/personally'

• ब्रह्मा: Brahmā
• ब्रह्मा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन्/ब्रह्मा (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• सर्वदेवसमागमे: in the assembly/gathering of all the gods
• सर्वदेवसमागमे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + देव (प्रातिपदिक) + समागम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (सर्वदेवानां समागमः)

Speaker

Narrator (describing Brahmā’s action; Brahmā is the forthcoming speaker within the scene)

Visual Art Cues

Scene: Brahmā, four-faced and radiant, rises in the midst of a vast celestial council; clan-lords stand summoned, the atmosphere tense with dharmic indignation.

Characters & Entities

• Brahmā
• Kulādhipas (clan-lords)
• All gods (sarva-deva)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Cosmic governance responds to widespread suffering: when dharma is threatened, divine authority convenes to re-establish order.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This verse does not name a tīrtha; it sets the stage for decisions made in a divine assembly within the broader māhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it narrates Brahmā’s convening of the sarvadeva-samāgama (assembly of the gods).