Adhyaya 30

Verse 1

। ऋषय ऊचुः । तोषितः केन सिद्धेन तत्र सिद्धेश्वरो विभुः । एतत्सर्वं समाचक्ष्व विस्तरात्सूतनन्दन

ऋषी म्हणाले—तेथे कोणत्या सिद्धामुळे विभू सिद्धेश्वर प्रसन्न झाले? हे सूतनंदना, हे सर्व आम्हांस विस्ताराने सांग।

Verse 2

सूत उवाच । आसीत्सिद्धाधिपोनाम पुरा हंस इति स्मृतः । अनपत्यतया तस्य कालश्चक्राम भूरिशः

सूत म्हणाले—पूर्वी सिद्धांचा एक अधिपती ‘हंस’ या नावाने प्रसिद्ध होता. त्याला अपत्य नसल्यामुळे त्याचा बराच काळ निघून गेला.

Verse 3

ततश्चिन्ता प्रपन्नः स गत्वा देवपुरोहितम् । पप्रच्छागिरसः पुत्रं विप्रश्रेष्ठं बृहस्पतिम्

मग तो चिंतेने व्याकुळ होऊन तो देवांचा पुरोहित, अङ्गिरसपुत्र व विप्रश्रेष्ठ बृहस्पती यांच्याकडे गेला आणि विचारू लागला.

Verse 4

भगवंश्चानपत्यस्य वार्द्धकं मे समागतम् । तस्मादपत्यलाभाय ममोपायं प्रकीर्तय

तो म्हणाला—“भगवन्, अपत्य नसतानाच माझ्यावर वार्धक्य आले आहे. म्हणून अपत्यलाभाचा उपाय मला सांगावा.”

Verse 5

तीर्थयात्रां व्रतं वापि शांतिकं वा द्विजोत्तम । येन स्यात्संततिः शीघ्रं त्वत्प्रसादाद्बृहस्पते

“हे द्विजोत्तम बृहस्पते! तीर्थयात्रा, व्रत किंवा शांतिकर्म—तुमच्या कृपेने ज्याने लवकर संतती होईल, ते मला सांगा.”

Verse 6

बृहस्पतिश्चिरं ध्यात्वा सिद्धं प्राह ततः परम् । चमत्कारपुरं क्षेत्रं गत्वा तत्र तपः कुरु

बृहस्पतींनी दीर्घ काळ ध्यान करून त्या सिद्धाला सांगितले—“चमत्कारपुर या पवित्र क्षेत्रात जा आणि तेथे तप करा.”

Verse 7

ततः प्राप्स्यसि सत्पुत्रं वंशोद्धारक्षमं शुभम् । नान्यं पश्यामि सिद्धेश सुतोपायं शुभावहम्

त्यानंतर तुला सत्पुत्र प्राप्त होईल—जो शुभ असून वंशाचा उद्धार व रक्षण करण्यास समर्थ असेल। हे सिद्धेश्वरा! पुत्रलाभाचा याहून अधिक शुभ उपाय मला दिसत नाही।

Verse 8

ततस्तत्क्षेत्रमासाद्य स सिद्धः श्रद्धयान्वितः । लिंगं संपूजयामास यथोक्तविधिना स्वयम्

मग त्या पवित्र क्षेत्रात पोहोचून तो सिद्ध श्रद्धायुक्त झाला आणि स्वतः शास्त्रोक्त विधीने शिवलिंगाची पूजा करू लागला।

Verse 9

ततश्चाराधयामास दिवानक्तमतंद्रितः । बलि पूजोपहारेण गीतवाद्योच्छ्रयादिभिः

नंतर तो दिवस-रात्र आळस न करता आराधना करू लागला; बलि, पूजा-उपहार, दान-प्रस्तुती तसेच गीत, वाद्य आणि इतर भक्ती-आचरणांनी (शिवाला) तुष्ट करू लागला।

Verse 10

चांद्रायणैस्तथा कृच्छ्रैः पाराकैर्द्विजसत्तमाः । तथा मासोपवासैश्च तोषयामास शंकरम्

चांद्रायण व्रतांनी, कठोर कृच्छ्र व पाराक तपांनी, तसेच मासभर उपवासांनी त्या द्विजश्रेष्ठाने शंकराला संतुष्ट केले।

Verse 11

ततो वर्षसहस्राभ्यां तस्य तुष्टो महेश्वरः । प्रोवाच दर्शनं गत्वा वृषारूढः सहोमया

मग सहस्र वर्षांनंतर महेश्वर त्याच्यावर प्रसन्न झाले; वृषभावर आरूढ होऊन, उमा सहित दर्शन देत त्यांनी त्याला वचन सांगितले।

Verse 12

हंसाद्य तव तुष्टोऽहं तस्मात्प्रार्थय वांछितम् । अहं ते संप्रदास्यामि दुष्प्राप्यमपि निश्चितम्

हे हंस! आज मी तुझ्यावर प्रसन्न आहे; म्हणून तुला जे अभिष्ट आहे ते माग. मी निश्चयाने तुला दुर्लभही वर देईन.

Verse 13

हंस उवाच । अपत्यार्थं समारंभो मयाऽद्य विहितः पुरा । तस्मात्त्वं देहि मे पुत्रान्वंशोद्धारक्ष मान्विभो

हंस म्हणाला—पूर्वी मी अपत्यप्राप्तीसाठी हा संकल्प आरंभिला होता. म्हणून हे विभो, मला पुत्र दे; जे माझ्या वंशाचा उद्धार व रक्षण करतील.

Verse 14

त्वया चैव सदा लिंगे स्थेयमत्र सुरोत्तम । मम वाक्यादसंदिग्धं सर्वलोकहितार्थतः

आणि हे सुरोत्तम! तू येथे या लिंगात सदैव स्थिर राहा. माझ्या वचनाने हे निःसंशय—सर्व लोकांच्या हितासाठी.

Verse 16

यो मामत्र स्थितं मर्त्यः पूजयिष्यति भक्तितः । तस्याहं संप्रदास्यामि चित्तस्थं सकलं फलम्

जो मर्त्य मला येथे स्थित मानून भक्तीने पूजेल, त्याच्या चित्तात जे आहे ते सर्व फल मी पूर्णपणे देईन.

Verse 17

यो मे लिंगस्य याम्याशां स्थित्वा मंत्रं जपिष्यति । षडक्षरं प्रदास्यामि तस्यायुष्यं सुतान्वितम्

जो माझ्या लिंगाच्या दक्षिण दिशेस उभा राहून मंत्रजप करील, त्याला मी षडक्षर मंत्र देईन आणि पुत्रांसह दीर्घायुष्य देईन.

Verse 18

एवमुक्त्वा महादेवस्ततश्चादर्शनं गतः । हंसोऽपि च गृहं गत्वा पुत्रानाप महोदयान्

असे बोलून महादेव नंतर अदृश्य झाले. हंसही घरी जाऊन महान् उदय व समृद्धी लाभलेले पुत्र प्राप्त करून गेला.

Verse 19

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तल्लिंगं यत्नतो द्विजाः । स्पर्शनीयं च पूज्यं च नमस्कार्यं प्रयत्नतः

म्हणून, हे द्विजांनो, सर्व प्रयत्नाने व काळजीपूर्वक त्या लिंगाचा स्पर्श करावा, पूजा करावी आणि भक्तिभावाने नमस्कार करावा.

Verse 20

षडक्षरेण मन्त्रेण कीर्तनीयं च शक्तितः । वांछद्भिर्वांछितान्कामान्दुर्लभांस्त्रिदशैरपि

आणि आपल्या शक्तीनुसार षडक्षर मंत्राचे कीर्तन-जप करावे; तो इच्छुकांना इच्छित कामना देतो, ज्या देवांनाही दुर्लभ आहेत.