Home›Skanda Purana›Nagara Khanda›Tirtha Mahatmya›Adhyaya 29›Shloka 82
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 82

Devanagari script

कांतायाः पुरतो नित्यं विधत्तेंऽगं कलापकृत् । विहंगयोनि जातोऽपि वृद्ध्यर्थं पुष्पधन्वनः

Transliteration

kāṃtāyāḥ purato nityaṃ vidhatteṃ'gaṃ kalāpakṛt | vihaṃgayoni jāto'pi vṛddhyarthaṃ puṣpadhanvanaḥ

Translation

कांतेसमोर मयूर नेहमी पिसारा फुलवून देहाचे प्रदर्शन करतो; पक्षी-योनीत जन्मला तरी तो पुष्पधन्वा (कामदेव) याच्या वृद्धीसाठीच असे करतो।

Word by Word
कान्तायाःof the beloved
कान्तायाः:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootकान्ता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6/षष्ठी), एकवचन — Genitive singular
पुरतःin front (of)
पुरतः:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootपुरतः (अव्यय)
Formदेश/सम्बन्धवाचक अव्यय — ‘in front of’ (postposition-like)
नित्यम्always
नित्यम्:
Kriya-visheshana (Temporal adverb/कालवाचक)
TypeIndeclinable
Rootनित्य (प्रातिपदिक)
Formकालवाचक अव्यय (नित्यं) — adverb ‘always’
विधत्तेarranges/puts on
विधत्ते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवि-धा (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन — Present indicative 3rd sg; आत्मनेपद
अङ्गम्the body/limb
अङ्गम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअङ्ग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2/द्वितीया), एकवचन — Accusative singular
कलापकृत्the maker of a plume (peacock)
कलापकृत्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकलाप-कृत् (प्रातिपदिक-द्वय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1/प्रथमा), एकवचन — Nominative singular; तत्पुरुष (कलापं करोति)
विहङ्गयोनिin a bird-womb/as a bird species
विहङ्गयोनि:
Adhikarana (State/स्थान)
TypeNoun
Rootविहङ्ग-योनि (प्रातिपदिक-द्वय)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7/सप्तमी), एकवचन — Locative singular; तत्पुरुष (विहङ्गस्य योनिः)
जातःborn
जातः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (Past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — ‘born’
अपिeven
अपि:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपि-कारक अव्यय — particle ‘even/also’
वृद्ध्यर्थम्for (her) increase/prosperity
वृद्ध्यर्थम्:
Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
TypeIndeclinable
Rootवृद्धि-अर्थ (प्रातिपदिक-द्वय)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2/द्वितीया), एकवचन — Accusative used adverbially; तत्पुरुष (वृद्ध्यर्थम् = ‘for the sake of growth/prosperity’)
पुष्पधन्वनःof the flower-bowed one (Kāma)
पुष्पधन्वनः:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootपुष्प-धन्वन् (प्रातिपदिक-द्वय)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6/षष्ठी), एकवचन — Genitive singular; तत्पुरुष (पुष्पं धनुः यस्य) (कामदेवस्य)
Speaker

Narrator within Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya (didactic observation in the story)

Visual Art Cues

Scene: A peacock fans its iridescent tail and dances before a peahen; the speaker interprets it as serving Kāma (Flower-bowed One), with spring blossoms and gentle rain-cloud hues behind.

Characters & Entities
K
kalāpa-kṛt (peacock)
P
Puṣpadhanvan (Kāma)

FAQs

It observes how attraction and desire (Kāma) drive behavior in nature; Purāṇic dharma often urges awareness and restraint over such impulses.

No tīrtha is mentioned in this verse.

None.

←Previous Verse
Next Verse→