Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 54

Devanagari script

याज्ञवल्क्य उवाच । नाहं यास्यामि तद्धर्म्ये शांत्यर्थं द्विजपुंगव । अनादरेण दृष्टोऽहं नाशीर्मे च समाहृता

Transliteration

yājñavalkya uvāca | nāhaṃ yāsyāmi taddharmye śāṃtyarthaṃ dvijapuṃgava | anādareṇa dṛṣṭo'haṃ nāśīrme ca samāhṛtā

Translation

याज्ञवल्क्य म्हणाले—“हे द्विजपुंगव, त्या शांतीकार्याकरिता मी तेथे जाणार नाही; मला अनादराने पाहिले गेले आणि माझा सत्कार झाला नाही।”

Word by Word

• याज्ञवल्क्यः: Yājñavalkya
• याज्ञवल्क्यः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: याज्ञवल्क्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा (1st/nominative), एकवचन (singular)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (singular); परस्मैपदम्

• न: not
• न: Nipata (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय (negation particle)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम (1st person pronoun), प्रथमा (1st/nominative), एकवचन (singular)

• यास्यामि: will go
• यास्यामि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लृट् (Simple Future), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन (singular); परस्मैपदम्

• तत्: that
• तत्: Karma (Object determiner/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (neuter), द्वितीया (2nd/accusative), एकवचन (singular); विशेषणम्

• धर्म्ये: in the (ritual) matter/occasion
• धर्म्ये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: धर्म्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (neuter), सप्तमी (7th/locative), एकवचन (singular)

• शान्त्यर्थम्: for pacification
• शान्त्यर्थम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: शान्ति + अर्थ (प्रातिपदिकौ)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; प्रयोजनवाचक-समासः

• द्विजपुङ्गव: O best of Brahmins
• द्विजपुङ्गव: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज + पुङ्गव (प्रातिपदिकौ)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (vocative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (among twice-born, the bull=best)

• अनादरेण: with disrespect
• अनादरेण: Hetu/Karana (Cause/Instrument/हेतु/करण)
• Type: Noun
• Root: अनादर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (masculine), तृतीया (3rd/instrumental), एकवचन (singular)

• दृष्टः: seen/treated
• दृष्टः: Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, एकवचन

• न: not
• न: Nipata (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय

• आशीः: blessing
• आशीः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आशीस् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (feminine), प्रथमा (1st/nominative), एकवचन (singular)

• मे: my/to me
• मे: Shashthi-sambandha (Possessor/षष्ठीसम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/genitive) एकवचन; एन्क्लिटिक रूप (enclitic)

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• समाहृता: was gathered/collected
• समाहृता: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + आ + हृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Speaker

Yājñavalkya

Skanda Dialogue

Listener: Śākalya (addressed as dvijapuṅgava)

Visual Art Cues

Scene: Yājñavalkya, dignified and firm, refuses to go for the pacification rite, stating he was treated with disrespect and not offered due honors.

Characters & Entities

• Yājñavalkya
• dvijapuṃgava
• śānti

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma requires honoring the worthy; ritual efficacy is tied to proper respect and right conduct toward spiritual persons.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha name appears in this verse; it is part of a broader tīrtha-māhātmya storyline in the Nāgarakhaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

A śānti rite is mentioned, along with the ethical prerequisite of honoring the officiant (āśīr/welcome and respect).