Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 58

Devanagari script

सूत उवाच । एतद्वः सर्वमाख्यातं शिवशक्तिसमुद्भवम् । यावदायुः प्रमाणं च मानुषाढ्यं च यद्भवेत्

Transliteration

sūta uvāca | etadvaḥ sarvamākhyātaṃ śivaśaktisamudbhavam | yāvadāyuḥ pramāṇaṃ ca mānuṣāḍhyaṃ ca yadbhavet

Translation

सूत म्हणाले—शिव-शक्तीपासून उद्भवलेले हे सर्व मी तुम्हांला सम्यक् सांगितले आहे—आयुष्याचे प्रमाण आणि मनुष्यांच्या ऐश्वर्य-समृद्धी व वाट्याशी संबंधित जे काही आहे तेही.

Word by Word

• सूतः: Sūta
• सूतः: कर्ता (Speaker/Subject)
• Type: Noun
• Root: सूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• उवाच: said
• उवाच: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• एतत्: this
• एतत्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• वः: to you / of you (pl.)
• वः: सम्बन्ध (Genitive/Dative)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी/चतुर्थी-विभक्तिः, बहुवचनम्; (here: षष्ठी 'of you/for you')

• सर्वम्: all / entirely
• सर्वम्: विशेषण (Adjective)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (qualifying 'एतत्')

• आख्यातम्: has been explained
• आख्यातम्: कर्मसम्बन्धी विशेषण (Predicate/participle)
• Type: Adjective
• Root: आ + ख्या (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्तान्त कृदन्तः; नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मणि-भावः (told/declared)

• शिवशक्तिसमुद्भवम्: arising from Śiva-Śakti
• शिवशक्तिसमुद्भवम्: विशेषण (Adjective)
• Type: Adjective
• Root: शिव (प्रातिपदिक) + शक्ति (प्रातिपदिक) + समुद्भव (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः (originating from Śiva and Śakti)

• यावत्: as much as
• यावत्: विशेषण (Extent modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: यावत् (अव्यय-प्रयोग)
• Form: अव्ययम्; परिमाणार्थक (as much as)

• आयुः: lifespan
• आयुः: कर्ता/विषय (Topic/Subject)
• Type: Noun
• Root: आयुस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• प्रमाणम्: measure/standard
• प्रमाणम्: समुच्चित-विषय (Co-topic)
• Type: Noun
• Root: प्रमाण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• च: and
• च: समुच्चय (Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; समुच्चयार्थक (and)

• मानुषाढ्यम्: human prosperity/wealth
• मानुषाढ्यम्: समुच्चित-विषय (Co-topic)
• Type: Noun
• Root: मानुष (प्रातिपदिक) + आढ्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मधारयः (human prosperity/wealth)

• च: and
• च: समुच्चय (Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; समुच्चयार्थक

• यत्: which/whatever
• यत्: सम्बन्ध (Relative)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)

• भवेत्: may be / would be
• भवेत्: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

Speaker

Sūta

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Dvijas (brāhmaṇas)

Visual Art Cues

Scene: Sūta seated in a forest-assembly (naimiṣa-like setting), addressing attentive brāhmaṇas; behind him a symbolic mandala of Śiva and Śakti indicating the source of time and prosperity; palm-leaf manuscripts and ritual vessels nearby.

Characters & Entities

• Śiva
• Śakti
• Sūta

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True knowledge of life’s measure and fortune is grounded in the Śiva-Śakti principle, not merely in worldly calculation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The teaching occurs within the Hāṭakeśvara-kṣetra-māhātmya of the Nāgara-khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a concluding summary statement by the speaker.