Adhyaya 270

Verse 1

आनर्त उवाच । मूर्खत्वाद्वा प्रमादाद्वा कामाद्बालस्यतोऽपि वा । यो नरः कुरुते पापं प्रायश्चित्तं करोति न

आनर्त म्हणाला—मूर्खपणामुळे, प्रमादामुळे, कामनेमुळे किंवा बालपणामुळेही जो मनुष्य पाप करतो आणि प्रायश्चित्त करत नाही…

Verse 2

तस्य पापक्षयकरं पुण्यं ब्रूहि द्विजोत्तम । येन मुक्तिर्भवेत्सद्यो यदि तुष्टोऽसि मे प्रभो

हे द्विजोत्तम! त्याचे पाप क्षय करणारा पुण्योपाय मला सांगा, ज्यायोगे तत्क्षणी मोक्ष प्राप्त होईल—जर आपण माझ्यावर प्रसन्न असाल, हे प्रभो।

Verse 3

लोभमोहपरो योऽसौ पापपिंडं महामुने । प्रददाति विधिं ब्रूहि येन यच्छाम्यहं द्रुतम्

हे महामुने! जो लोभ-मोहाने ग्रासलेला आहे, तो ‘पापरूप पिंड’ कोणत्या विधीने अर्पण करील—तो विधी सांगा, ज्यायोगे मी हे लवकर करीन।

Verse 4

भर्तृयज्ञ उवाच । दद्यात्स्वपिंडं सौवर्णं पंचविंशत्पलात्मकम्

भर्तृयज्ञ म्हणाले—पंचवीस पल वजनाचा सुवर्णमय पिंड दान करावा।

Verse 5

विधायापरपक्षे तु स्नापयित्वा विधानतः । मंडपाद्यं च प्राक्कृत्वा स्नात्वा धौतांबरः शुचिः

नंतर कृष्णपक्षात ते विधिपूर्वक सिद्ध करून, नियमाने स्नानविधी करावा. आधी मंडप इत्यादीची तयारी करून, स्वतः स्नान करून धुतलेले वस्त्र परिधान करून शुद्ध राहावे।

Verse 6

तदा स्वरूपं पृथ्व्यादि पूजयेत्पापकृन्नरः । तथा स मुच्यते पापात्तत्कृताद्धि न संशयः

तेव्हा पाप करणारा मनुष्य पृथ्वी इत्यादींच्या स्वरूपांचे पूजन करावे; असे केल्याने तो आपल्या कृत पापांपासून मुक्त होतो—यात संशय नाही।

Verse 7

चतुर्विंशतितत्त्वानि पृथिव्यादीनि यानि च । तेषां नामभिस्तत्पिंडं पूजयेतन्नराधिपः

पृथ्वी इत्यादी चोवीस तत्त्वांचे त्यांच्या-त्यांच्या नामांनी आवाहन करून, त्या नामांनीच राजा त्या पिंडाची पूजा करावी।

Verse 8

ॐ पृथिव्यै नमः । ॐ अद्भ्यो नमः । ॐ तेजसे नमः । ॐ वायवे नमः । ॐ आकाशाय नमः । ॐ घ्राणाय नमः । ॐ जिह्वायै नमः । ॐ चक्षुषे नमः । ॐ त्वचे नमः । ॐ श्रोत्राय नमः । ॐ गन्धाय नमः । ॐ रसाय नमः । ॐ रूपाय नमः । ॐ स्पर्शाय नमः । ॐ शब्दाय नमः । ॐ वाचे नमः । ॐ पाणिभ्यां नमः । ॐ पादाभ्यां नमः । ॐ पायवे नमः । ॐ उपस्थाय नमः । ॐ मनसे नमः । ॐ बुद्ध्यै नमः । ॐ चित्ताय नमः । ॐ अहंकाराय नमः । ॐ क्षेत्रात्मने नमः । ॐ परमात्मने नमः । धूपं धूरसि मंत्रेण अग्निर्ज्योतीति दीपकम् । युवा सुवासेति च ततो वासांसि परिधापयेत्

असे जप करावा—“ॐ पृथिव्यै नमः, ॐ अद्भ्यो नमः, ॐ तेजसे नमः, ॐ वायवे नमः, ॐ आकाशाय नमः; ॐ घ्राणाय नमः, ॐ जिह्वायै नमः, ॐ चक्षुषे नमः, ॐ त्वचे नमः, ॐ श्रोत्राय नमः; ॐ गन्धाय नमः, ॐ रसाय नमः, ॐ रूपाय नमः, ॐ स्पर्शाय नमः, ॐ शब्दाय नमः; ॐ वाचे नमः, ॐ पाणिभ्यां नमः, ॐ पादाभ्यां नमः, ॐ पायवे नमः, ॐ उपस्थाय नमः; ॐ मनसे नमः, ॐ बुद्ध्यै नमः, ॐ चित्ताय नमः, ॐ अहंकाराय नमः; ॐ क्षेत्रात्मने नमः, ॐ परमात्मने नमः।” नंतर “धूरसि” मंत्राने धूप अर्पावा, “अग्निर्ज्योतिः” मंत्राने दीप द्यावा, आणि “युवा सुवासाः” मंत्राने वस्त्रे परिधान करावीत।

Verse 9

ततो ब्राह्मणमानीय वेदवेदांगपारगम् । प्रक्षाल्य चरणौ तस्य वासांसि परिधापयेत्

नंतर वेद-वेदांगांत पारंगत ब्राह्मणाला आणून, त्याचे चरण धुऊन त्यास वस्त्रे परिधान करावीत।

Verse 10

केयूरैः कंकणैश्चैव अंगुलीयकभूषणैः

केयूर, कंकणे तसेच अंगठ्यांच्या भूषणांनीही।

Verse 11

भूषयित्वा तनुं तस्य ततो मूर्तिं समानयेत् । मंत्रेणानेन राजेंद्र ब्राह्मणाय निवेदयेत्

त्याचे शरीर अलंकृत करून, नंतर मूर्ती (सुवर्णप्रतिमा) आणावी; आणि हे राजेंद्र, या मंत्राने ती ब्राह्मणाला निवेदित करावी।

Verse 12

एष आत्मा मया दत्तस्तव हेममयो द्विज । यत्किंचिद्विहितं पापं पूर्वं भूयात्तवाखिलम्

हे द्विजा! सुवर्णरूपाने हा आत्मप्रतिनिधी मी तुला दिला आहे. पूर्वी जे काही पाप झाले असेल ते सर्व तुझे होवो.

Verse 13

इति दानमंत्रः । ततस्तु ब्राह्मणो राजन्मंत्रमेतं समुच्चरेत्

हा दानमंत्र आहे. त्यानंतर, हे राजन्, ब्राह्मणाने हा मंत्र विधिपूर्वक उच्चारावा.

Verse 14

यत्किंचिद्विहितं पापं त्वया पूर्वंमया हि तत् । गृहीतं मूर्तिरूपं तत्ततस्त्वं पापवर्जितः । इति प्रतिग्रहमंत्रः

तुझ्याकडून पूर्वी जे काही पाप झाले होते, ते मीच मूर्तिरूप धारण करून स्वीकारले आहे; म्हणून तू आता पापरहित आहेस. हा प्रतिग्रह-मंत्र आहे.

Verse 15

एवं दत्त्वा विधानेन ततो विप्रं विसर्जयेत् । एवं कृते ततो राजंस्तस्मै दत्त्वाथ दक्षिणाम्

अशा रीतीने विधिपूर्वक दान देऊन मग विप्राला सन्मानाने निरोप द्यावा. हे राजन्, असे झाल्यावर त्याला दक्षिणाही द्यावी.

Verse 16

यथा तुष्टिं समभ्येति ततः पापं नयत्यसौ । तस्मिन्कृते महाराज प्रत्ययस्तत्क्षणाद्भवेत्

तो (विप्र/ग्राही) संतुष्ट झाला की तो पाप दूर घेऊन जातो. हे महाराज, असे झाल्यावर तत्क्षणीच निश्चय उत्पन्न होतो.

Verse 17

शरीरं लघुतामेति तेजोवृद्धिश्च जायते । स्वप्ने च वीक्षते रात्रौ संतुष्टमनसः स्थितान्

शरीर हलके होते आणि तेजाची वाढ होते। तसेच रात्री स्वप्नात संतुष्ट मनाने स्थित असलेल्यांचे दर्शन घडते.

Verse 18

नरान्स्त्रियः सितैर्वस्त्रैः श्वेतमाल्यानुलेपनैः । श्वेतान्गोवृषभानश्वांस्तीर्थानि विविधानि च

श्वेत वस्त्रे परिधान केलेले नर-नारी, श्वेत माळा व श्वेत अनुलेपनाने विभूषित दिसतात. तसेच श्वेत गायी, वृषभ, अश्व आणि विविध तीर्थेही दिसतात.

Verse 19

एतत्ते सर्वमाख्यातं पापपिंडस्य दापनम् । श्रवणादपि राजेंद्र यस्य पापैः प्रमुच्यते

पापपिंड दानाचा विधी—हे सर्व तुला सांगितले आहे. हे राजेंद्र, ज्याचे केवळ श्रवण केले तरी मनुष्य पापांतून मुक्त होतो.

Verse 20

अन्यत्रापि महादानं पापपिण्डो हरेन्नृप

हे नृप, अन्यत्रही हे महादान—पापपिंड—पापाचा नाश करते.

Verse 21

एकजन्मकृतं पापं निजकायेन निर्मितम् । कपालेश्वरदेवस्य सहस्रगुणितं हरेत्

एका जन्मात केलेले, स्वतःच्या देहाने निर्माण झालेले पाप—कपालेश्वर देव ते सहस्रगुणे हरतात.

Verse 22

पूर्ववच्चैव कर्तव्यो वेदिमंडपयोर्विधिः । परं होमः प्रकर्तव्यो गायत्र्या केवलं नृप

पूर्वीप्रमाणेच वेदी व मंडप यांची विधी करावी. त्यानंतर, हे नृपा, केवळ गायत्री-मंत्रानेच होम करावा.

Verse 270

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये कपालेश्वरक्षेत्रमाहात्म्यप्रसंगेन पापपिंडप्रदानविधानवर्णनंनाम सप्तत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीस्कंद महापुराणातील एकाशीतिसाहस्री संहितेच्या षष्ठ नागरखण्डात, हाटकेश्वर-क्षेत्रमाहात्म्यांतर्गत, कपालेश्वर-क्षेत्रमाहात्म्यप्रसंगाने ‘पापहर पिंड-प्रदान-विधानवर्णन’ नामक २७०वा अध्याय समाप्त झाला.