Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 15

Devanagari script

भृंगराजेन पुण्येन पौर्णमास्यां प्रपूजयेत् । प्रतिपद्दिवसे सर्वैः पूजनीयो जनार्दनः । गोमूत्रं गोमयं क्षीरं दधि सर्पिः कुशोदकम्

Transliteration

bhṛṃgarājena puṇyena paurṇamāsyāṃ prapūjayet | pratipaddivase sarvaiḥ pūjanīyo janārdanaḥ | gomūtraṃ gomayaṃ kṣīraṃ dadhi sarpiḥ kuśodakam

Translation

पौर्णिमेला पुण्यदायक भृंगराजाने (भगवंताची) पूजा करावी. प्रतिपदेच्या दिवशी सर्वांनी जनार्दनाची पूजा करावी. (तयार करावे) गोमूत्र, गोमय, दूध, दही, तूप आणि कुशासंस्कारित जल.

Word by Word

• भृंगराजेन: with/using bhr̥ṅgarāja (a sacred herb)
• भृंगराजेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: भृंगराज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण/Instrumental), एकवचन

• पुण्येन: holy, meritorious
• पुण्येन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन; विशेषण (भृंगराजेन इत्यस्य)

• पौर्णमास्यां: on the full-moon day
• पौर्णमास्यां: Adhikarana (Location/Time अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पौर्णमासी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण/Locative), एकवचन

• प्रपूजयेत्: should worship
• प्रपूजयेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + पूज् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• प्रतिपत्-दिवसे: on the day of pratipad (lunar first day)
• प्रतिपत्-दिवसे: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: प्रतिपत् (प्रातिपदिक) + दिवस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (प्रतिपतः दिवसः)

• सर्वैः: by all (people)
• सर्वैः: Karana (Instrument/Agent-group/करण)
• Type: Noun
• Root: सर्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), बहुवचन; सर्वनाम

• पूजनीयः: worthy to be worshipped
• पूजनीयः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पूज् (धातु) + अनीय (कृत् प्रत्यय)
• Form: कृत्य-प्रत्ययान्त (अनीय), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विधेय-विशेषण

• जनार्दनः: Janārdana (Viṣṇu)
• जनार्दनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जनार्दन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

• गोमूत्रम्: cow urine
• गोमूत्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक) + मूत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (गोः मूत्रम्)

• गोमयम्: cow dung
• गोमयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक) + मय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (गोः मयम्)

• क्षीरम्: milk
• क्षीरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: क्षीर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• दधि: curd/yogurt
• दधि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दधि (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• सर्पिः: ghee
• सर्पिः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सर्पिस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (सर्पिस्-शब्दः; रूपम् सर्पिः)

• कुशोदकम्: water with kuśa grass
• कुशोदकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कुश (प्रातिपदिक) + उदक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (कुशस्य उदकम्)

Speaker

Sūta (deduced)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Full-moon night worship at a Vishnu shrine; bhṛṅgarāja offering presented; next day Pratipadā communal worship; ritual vessels display pañcagavya and kuśa-infused water.

Characters & Entities

• Janārdana
• Paurṇamāsī
• Pratipadā
• Bhṛṅgarāja
• Kuśa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Vaiṣṇava worship is joined with purity disciplines, using traditional sanctifiers to support the vow.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse is ritual-instructional and does not name a particular tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

Worship on Paurṇamāsī and Pratipadā, and the preparation/use of pañcagavya-like substances plus kuśa-water for sanctification.